İzmir'in üç asırlık eğitim tarihi kitaplaştırıldı

İzmir'in eğitim kurumları ve öğretmenlerinin yaklaşık üç yüz yıllık tarihi, Osmanlı'dan Cumhuriyet dönemine kadar uzanan süreçte ilk defa bütüncül bir eser olarak kitap haline getirildi.

İzmir İl Millî Eğitim Müdürlüğü'nün İzmir Kalkınma Ajansı (İZKA) destekleriyle hazırladığı 'İzmir'in Eğitim Yolculuğu' başlıklı eser, daha önce yayınlanmamış birçok belge ve ayrıntılı arşiv bilgisiyle şehrin eğitim geçmişini gün yüzüne çıkarıyor.

Araştırmacı Yasin Kayış'ın yazdığı bu çalışma, kapsamlı bir arşiv ve saha araştırmasının ürünüdür.

Yaklaşık 290 sayfa olan kitap, Osmanlı dönemindeki sıbyan mekteplerinin kuruluşundan 19. yüzyıl sonundaki rüştiyelere, Abdülhamid dönemindeki sanayi mekteplerine, Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki köy eğitimine ve 1960 sonrası temel eğitim politikalarına dek uzanan geniş bir zaman dilimini ele alıyor. Ayrıca eserde gayrimüslim toplulukların ve yabancı okulların İzmir'deki mevcudiyeti de ayrıntılı olarak kayıt altına alınmıştır.

Kitap, 1900'lerin başında İzmir ilçelerinde etkin olan tüm okullara, öğretmenlere ve öğrenci sayılarına dair tablo ve istatistikleri ilk kez bir araya getirerek sunuyor. Özellikle Osmanlı Arşivleri, İzmir Cumhuriyet Eğitim Müzesi, Ahmet Piriştina Kent Arşivi ve Torbalı Kent Arşivi'nden toplanan belgeler, bölgesel eğitim tarihine yönelik önemli birincil kaynaklardır.

Eserde sadece şehir merkezinden değil, Tire, Bergama, Bayındır ve Menemen gibi ilçelerdeki okul kayıtları, dönemin Eğitim Meclislerinin karar defterleri ve eski okul fotoğrafları da bulunmaktadır.

Kitabın önemli katkılarından biri, eğitimde yerelleşmenin izlerini açıkça göstermesidir. Köy okullarının açılışı, taşımalı eğitim uygulamaları, eğitimin finansman yöntemleri ve öğretmen yetiştirme politikaları gibi konular ilk kez bu denli detaylı şekilde belgelenmiştir.

On sekizinci yüzyılda İzmir'de faaliyet gösteren sıbyan mektepleri ve medreselerin ayrıntılı dökümü yer almaktadır.

Tanzimat dönemiyle birlikte açılan ilk rüştiyeler ve modern okullara geçiş süreci incelenmektedir.

İkinci Meşrutiyet dönemi ve Yunan işgali yıllarında eğitimin durumu ele alınmaktadır.

Cumhuriyet'in ilk dönemlerindeki ilkokul, ortaokul ve mesleki eğitim politikaları açıklanmaktadır.

1967-1994 yılları arasında hazırlanan il yıllıkları doğrultusunda İzmir'deki okullaşma oranları ve eğitim yatırımları sunulmaktadır.

İzmir'deki tarihi önemi olan sembol okulların, örneğin Atatürk Lisesi, Kız Lisesi ve Saint Joseph Lisesi gibi okulların hikâyeleri anlatılmaktadır.

Kitabın hazırlanmasına öncülük eden ve o dönemin İzmir İl Millî Eğitim Müdürü olan, şu anki İstanbul İl Millî Eğitim Müdürü Doç. Dr. Murat Mücahit Yentür, eserin giriş yazısında eğitimin toplumların ortak hafızası olduğunu belirtmiştir.

Yentür, 'Hafızasını kaybeden toplumlar yönünü kaybeder. Bu eser, İzmir'in hafızasını koruma çabamızın bir sonucudur' demiştir.