Cari açıkta rekor seviye, hedefler şaştı, 19 Mart operasyonunun etkisi sanılandan uzun sürdü.

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek'in “yakında cari fazlayı konuşacağız” açıklamasından kısa bir süre sonra, Merkez Bankası'nın yayımladığı Nisan ayı ödemeler dengesi verileri ekonomideki kırılgan tabloyu gözler önüne serdi. Cari açıkta son iki yılın rekoru kırılırken, Merkez Bankası rezervlerinde ve yabancı yatırım portföylerinde yaşanan dramatik kayıplar dikkat çekti. 19 Mart’ta İstanbul Büyükşehir Belediyesi’ne yönelik siyasi ve yargısal operasyonların etkileri Nisan verilerine sert şekilde yansıdı.

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in kısa süre önce ifade ettiği ‘yakında cari fazlayı konuşacağız’ sözlerine karşılık, Merkez Bankası’nın (MB) Nisan ayı ödemeler dengesi rakamları, cari açıkta son iki yılın rekorunun kırıldığını, rezerv kaybı ve yabancı portföy yatırımları çıkışlarında yeni rekorlar yaşandığını gösterdi. Orta Vadeli Program’da (OVP) 2025 yılsonu için 28,6 milyar dolar tutarında öngörülen cari açık hedefinin üçte ikisi, Nisan sonunda 20,3 milyar dolara yükselen cari açık tutarıyla 4 ayda gerçekleşti. Dolayısıyla yılsonu cari açık hedefinin tutmayacağı ve ciddi sapma yaşanacağı ortaya çıktı.

İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu ve CHP’li ilçe belediye başkanlarıyla, üst düzey bürokratlara ve iş insanlarına yönelik 19 Mart siyasi ve yargısal operasyonlarının etkisi, Mart ayı ödemeler dengesinde ilk belirtilerini göstermişti. MB’nin duyurduğu Nisan rakamları ise operasyonların etkisinin ağırlaşarak sürdüğünü, rezerv kaybı ve yabancı yatırımcı kaçışında son 2-3 yılın rekorlarının kırıldığını sergiledi.

19 Mart operasyonlarının ardından yerli yatırım sermayesinin yurt dışına kaçışı hızlanırken, Nisan ayında da bu eğilim devam etti. Mart'ta 6,5 milyar dolar olan yurtiçi yerleşik yerli yatırım sermayesinin yurt dışına kaçışı Nisan'da 7,9 milyar dolara yükseldi. Ayrıca Nisan'da yabancı yatırımcı kaçışındaki hızlanma da resmi rakamlara yansıdı. Nisan ayında yabancı portföy yatırımcıları 10,9 milyar dolarlık portföy yatırımını boşaltarak döviz varlıklarını yurt dışına taşıdı. Bu tutar 1991’den bu yana son 34 yılın en büyük aylık yabancı yatırım çıkışı oldu.

Nisan'da geçen yılın aynı ayına kıyasla yaklaşık iki kat artarak 4,8 milyar dolardan 7,9 milyar dolara fırlayan aylık cari açık, bu yılın Şubat ve Mart aylarındaki aylık 4,2 milyar dolara göre de iki kata varan düzeyde yükseldi. Nisan cari açığı 2023 Şubat'ından bu yana son 2,5 yılın en yüksek aylık açık tutarı oldu. Altın ve enerji ithalatı hariç tutulduğunda rutin olarak cari fazla verilirken, bu yılın Nisan ayında ilk kez altın ve enerji dışında da 1,9 milyar dolar cari açık verildi. Bu da 2020’den bu yana son 5 yılın en yüksek tutarı.

Ekonomi yönetimini telaşlandıran ve rezerv biriktirme doğrultusunda peş peşe panik kararları almaya yönlendiren kritik gelişmenin, MB rezervlerinin Nisan'da rekor tutarda erimesinden kaynaklandığı anlaşıldı. MB rezervlerinde bir ayda yaşanan 24 milyar 988 milyon dolarlık net rezerv kaybı, 19 Mart operasyonlarının etkisiyle Mart'ta üç günde gerçekleşen 15 milyar dolarlık net rezerv kaybının 10 milyar dolar üzerine çıktı. İki ayda 40 milyar dolara ulaşan MB rezerv kaybı da yine 34 yıldan bu yana aylık bazda art arda yaşanan en yüksek rezerv kayıpları olarak rekorlar arasına girdi. Döviz mevduatlarının munzam karşılıklarında artış, ihracatçıların döviz kazançlarının yüzde 35’ine el koyma gibi kararlarla bu fırtınayı durdurmaya çalışan MB ve ekonomi yönetiminin ‘19 Mart operasyonlarının etkisi 4-5 gün sürdü’ söyleminin gerçeği yansıtmadığı, 19 Mart etkisinin büyüyerek devam ettiği Nisan rakamlarıyla ortaya çıktı.

İsrail’in İran’a saldırılarıyla sınırlarımızda başlayan sıcak savaş dalgası, özellikle küresel petrol ve doğal gaz piyasalarında yarattığı sarsıntıyla fiyatların yükselmesine yol açtı. Petrolün varil fiyatı 80 dolara yaklaşırken savaşın uzaması, Hürmüz Boğazı'nın kapanması, küresel piyasalarda petrol ve doğal gaz arzının gerilemesi durumunda varil fiyatının 100 doları aşacağı endişeleri dile getiriliyor. Bu durumdan petrole endeksli küresel doğal gaz fiyatları da etkilenecek. OVP ve MB Enflasyon raporunda 2025 için ortalama 65,8 dolar olarak öngörülen petrol fiyatı şimdiden aşılmış durumda. Dolayısıyla Türkiye’nin enerji ithalatı faturasının kabarması, ödemeler dengesi bilançosunun ve cari açık hedeflerinin olumsuz etkilenmesi gündemde. Bir ay önce henüz savaş olmadığı halde elektrik fiyatlarına yapılan yüzde 30 zammın enflasyona etkisi sürerken, şimdi petrol ve doğal gaz ithalindeki fiyat artışlarından dolayı doğal gaza ciddi oranda zam yapılması söz konusu. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alpaslan Bayraktar, Türkiye’nin doğal gaz ithalatının yüzde 20’sini İran’dan yaptığına dikkat çekerek doğal gaza zam sinyali verdi.

Nisan'da savaş henüz başlamamasına rağmen ilk kez enerji ve altın hariç 1,9 milyar dolarlık cari açık verilmesi, küresel fiyat artışları sonrasında enerji ithalatının pahalanması nedeniyle önümüzdeki aylarda cari açıkta yüksek artışlara neden olacak. Cari açıkta artışın hızlanması yanında ithal enerji maliyetinin yükselmesi, akaryakıt fiyatlarına daha sık ve daha yüksek oranlı zamları beraberinde getirecek. Bu da enflasyonda yeni bir yükseliş dalgasını tetikleyecek.