Birleşmiş Milletler'in Eski Filistin Özel Raportörü Michael Lynk, Gazze İçin 'Koruma Sorumluluğu' kavramının Uygulanması Gerektiğini Söyledi

Eski Birleşmiş Milletler (BM) Filistin Özel Raportörü Michael Lynk, İsrail'in Gazze'ye 23 aydır süren saldırılarının savaş, insanlığa karşı ve soykırım suçları içerdiğini ifade etti. 2005'teki BM Dünya Zirvesi'nde kabul edilen 'koruma sorumluluğu' kavramı, bir devlet kendi vatandaşlarını bu tür suçlardan koruyamadığında ya da bizzat bu suçları işlediğinde uluslararası toplumun devreye girmesini öngörüyor.

Lynk, koruma sorumluluğunun temelinin, 1950'deki Kore Savaşı sırasında kabul edilen 'Barış İçin Birleşme' kararına dayandığını açıkladı. Bu karara göre, BM Güvenlik Konseyi, daimi üyelerden birinin vetosu nedeniyle işlevsiz kaldığında Genel Kurul, uluslararası barışı korumak için gerekli adımları atabilir.

Koruma sorumluluğu, henüz resmi bir yasal zorunluluk olmamasına rağmen, devletlere siyasi ve ahlaki bir görev yüklüyor. Lynk, bu kavramın son 20 yılda 95'ten fazla BM Güvenlik Konseyi kararında anıldığını belirtti.

Gazze'deki durum için koruma sorumluluğu kriterlerinin uygulanıp uygulanamayacağı sorusuna Lynk, yetkili kurumların ve otoritelerin çoğunun İsrail'in Gazze'de savaş ve insanlığa karşı suçlar işlediğini, etnik temizlik yaparak Filistinli nüfusun zorla yerinden edilmesine neden olduğunu belirttiğini söyledi.

Lynk, özellikle son 18 ayda uluslararası otoritelerin Gazze'deki durumu 'suçların suçu' olan soykırım olarak nitelendirdiğini vurguladı. İnsan hakları kuruluşları ve İsrail'in 58 yıllık Filistin işgaliyle ilgilenen uluslararası örgütler, koruma sorumluluğunun 'Barış İçin Birleşme' kararıyla Genel Kurul'da devreye girmesi gerektiğini savunuyor.

Lynk'e göre, bu tür bir karar, Gazze'deki Filistinlilere geniş çapta tıbbi malzeme ve yardım sağlanmasını, İsrail'in uyguladığı ablukanın kaldırılmasını, insani erişimin sağlanmasını ve 23 aylık yıkımın ardından Gazze'nin yeniden inşasına izin verilmesini içerir.

Bütün bunlar, İsrail'in askeri harekatını sonlandırma gücüne ve siyasi desteğe sahip uluslararası bir barış gücü aracılığıyla yürütülecek, uzun ve kalıcı bir barış ve yeniden inşa sürecini başlatacaktır. Lynk, bu sürecin BM komutası altında, çeşitli ülkelerden gönüllü askerlerin oluşturacağı bir barış gücü kurulmasını öngördüğünü ifade etti.

İrlanda Cumhurbaşkanı Michael Higgins'in Gazze için koruma sorumluluğu çağrısına değinen Lynk, 'Barış İçin Birleşme' kararı ve Gazze'ye barış gücü gönderilmesi çağrısının, birçok ülkenin diplomatları tarafından değerlendirilen bir konu olduğunu söyledi.

Lynk, Filistin devletinin BM'de bu tür bir kararın nasıl hazırlanacağını ve benzer düşünen ülkelerden ne kadar destek alabileceğini düşündüğünü belirtti. İki yıla yakın süredir devam eden eylemsizlik ve Gazze'deki suçları izlemenin ardından BM'nin harekete geçme çağrısı, özellikle Küresel Kuzey'in eylemsizliğine karşı ikna edici bir yanıt olacaktır.

Lynk, 'Barış İçin Birleşme' kararının en azından BM'de önerilmesi konusunda umutlu olduğunu ifade etti. Kararın nasıl bir şekil alacağı ve kaç ülkenin destek vereceği henüz belirsiz olsa da, önümüzdeki sonbaharda bu kavram üzerine tartışmalar ve uluslararası siyasi baskının olacağını söyledi.

Rutgers Üniversitesi Öğretim Üyesi Profesör Noura Erakat ise konuya farklı bir açıdan yaklaştı ve bu önerilerin amacının 'Filistinlileri kurtarmak değil, üçüncü taraf devletlerin uluslararası hukuktaki sorumluluklarını yerine getirmesi ve devam eden soykırıma ortaklığına son vermesi' olduğunu vurguladı.

Erakat, en büyük engelin süper güç olarak ABD'nin uyguladığı baskı olduğunu belirtti. ABD, yasal mekanizmaların yanı sıra ekonomik, askeri ve ticari boykot gibi yaptırım gücünü kullanarak, harekete geçme yetkisine ve görevine sahip diğer devletlerin siyasi iradesini baskı altında tutuyor.

Erakat, Güvenlik Konseyi'nde 14'e karşı 1 oy oranının (ABD'nin vetosu) durumu açıkça gösterdiğini belirtti. Ayrıca, 'Barış İçin Birleşme' kararının, Kore Savaşı sırasında Rusya'nın vetosunu aşmak için ABD liderliğinde geliştirildiğini hatırlattı.

Koruma sorumluluğu hakkında uyarıda bulunan Erakat, bu normun 2000'lerin başında ortaya çıktığını ve Muammer Kaddafi'ye karşı NATO'nun Libya müdahalesinde kullanıldığını aktardı.

Başlangıçta sadece Libya'nın doğusundaki protestocuları koruma amacı taşıyan müdahalenin daha sonra Kaddafi'yi devirmek için genişletildiğini belirten Erakat, koruma sorumluluğunun büyük eleştirilere maruz kaldığını söyledi. Ona göre, bu kavram, sadece liberal değerler adına yapılan bir müdahale gibi görünen ancak başka siyasi amaçları da barındıran bir Truva atı gibi kullanıldı.

Profesör Erakat, yasal gerekçe eksikliğinin bir sorun olmadığını ifade etti. 'Barış İçin Birleşme' veya koruma sorumluluğu kararları alınmasa bile, İsrail'in devam eden soykırımı nedeniyle istikrarsızlaştırılan Orta Doğu devletlerinin, kolektif meşru müdafaa hakkını kullanabileceğini söyledi.

Erakat, BM Şartı'nda kuvvet kullanma yasağının iki istisnası olduğunu vurguladı: Silahlı saldırıya uğrayan devletin kendini savunmasını sağlayan 'bireysel meşru müdafaa' ve birden fazla devletin bu saldırıya karşı birlikte hareket ettiği 'kolektif meşru müdafaa'. Lübnan, Suriye ve Ürdün gibi Filistin'i çevreleyen devletlerin, kolektif meşru müdafaa haklarını kullanarak İsrail'e karşı askeri müdahalede bulunma hakkına sahip olduğunu ifade etti.