Doğurganlık Hızındaki Düşüş Toplumsal Dönüşümün Yansıması

Türkiye'deki doğurganlık hızındaki hızlı düşüş, ülkenin demografik yapısında köklü bir değişime yol açıyor. TÜİK verilerine göre, 2023 yılı itibarıyla doğurganlık hızı 1,48'e gerilemiş durumda. Bu oran, nüfusun kendini yenileme eşiği olan 2,1'in oldukça altında yer alıyor.

İstanbul Medeniyet Üniversitesi Öğretim Görevlisi Dr. Elyasa Koytak, AA'nın 'Bir Bakışta' podcastinde yaptığı değerlendirmede, bu düşüşün sadece Türkiye'ye özgü olmadığını, ancak Türkiye'nin bu süreci "çok hızlı ve çok yeni" yaşadığını vurguladı.

Kentleşme, eğitim ve istihdama katılım gibi üç temel alanda yaşanan hızlı dönüşümün, doğurganlık hızındaki düşüşü tetiklediğini belirten Koytak, "Çocuğun aile içindeki anlamı, üretici güç olmaktan çıkıp tüketim kalemine dönüştü." ifadesini kullandı.

Özellikle kentleşmeyle birlikte, bireylerin çocukla kurduğu bağın zayıfladığını ifade eden Koytak, "Artık çocuk üretim değil, tüketim vesilesi olarak görülüyor." şeklinde konuştu.

Dr. Koytak, sözlerine şöyle devam etti:

"Öncelikle bütün dünyada doğurganlık düşüyor. 2,1 teorik olarak nüfusun kendini yenileme hızıdır, ancak bütün dünyada ikinin altında, hatta bazı Uzakdoğu ülkelerinde birin altında olduğu durumlar var. Dolayısıyla en kötü biz değiliz. Ancak biz bu süreci çok hızlı ve çok yeni yaşadığımız için gündem oluyor. Gündem olması iyi bir şey. Tartışmak iyi bir şey."

Toplumda sıkça dile getirilen "gençler çocuk istemiyor" algısını eleştiren Koytak, gençlerin çocuk sahibi olmaya dair isteklerinde azalma olmadığını, ancak imkanlarında daralma yaşandığını söyledi.

Koytak, "İmkan azaldı, eğitim ve iş güvencesi önce geliyor. Çocuk ikinci planda kalıyor." dedi.

Özellikle çocuğun, günümüzdeki azalan nüfuslarda, ülkelerin nüfus politikalarını belirleyen faktörlerden biri haline geldiğine de vurgu yapan Koytak, ülkelerin bu alanda yaptığı çalışmalarla yeni dinamikler inşa ettiğini, Türkiye'nin de bu çalışmaların içinde olduğunu belirtti.

Koytak, nüfus üzerine yapılan ve yapılması muhtemel çalışmalarla ilgili şu ifadeleri kullandı:

"Türkiye'de özellikle büyükşehirlerde çok önemli bir konut meselesi var. Özellikle yeni kuşaklar için, yani ailesinden konut devralmayan insanlar için son yıllarda çok ciddi bir barınma meselesi bulunuyor. Dolayısıyla konuta erişim, kredi kolaylığı, vergi muafiyeti, öncelik veya faizsiz kredi şeklinde olabilir. Çocuk sahibi olan genç insanların konut gibi çok temel anayasal bir ihtiyacını hızlı ve kolay karşılaması gibi bir düzenleme yapılabilir. Konutun yanına aracı da ekleyebilirsiniz."

Nüfusun yaşlanması durumunda ekonomik ve sosyal birçok alanda sorunların ortaya çıkabileceğine değinen Koytak, emeklilik sistemlerinin zorlanacağını, iş gücü niteliğinin düşeceğini ve üretken nüfusun azalmasının risk oluşturacağını ifade etti.

Koytak, "Az ama nitelikli nüfus da refah sağlayabilir ancak bunun için gençlere alan açmak gerekir." ifadelerini kullandı.

Göçün nüfusu dengeleyici etkisine de dikkat çeken Koytak, "Göç, tarihte her zaman bir yenilenme aracı olmuştur. Türkiye bu süreci yönetecek kapasiteye sahip olmalıdır." dedi.

Koytak, doğurganlık politikasında klasik teşviklerin yetersiz kaldığını vurgulayarak, "Çocuk sahibi olmayı sosyal hareketliliğin bir parçası haline getirmek gerekir." önerisinde bulundu.

Fransa, İsveç ve Macaristan gibi ülkelerde uygulanan konut, istihdam ve vergi kolaylıklarının Türkiye'de de gündeme alınması gerektiğini vurgulayan Koytak, "Devlet, 25 yaşında iki çocuklu bir birey istiyorsa, bu bireyin konutu, istihdamı ve ulaşım aracı da olmalıdır." dedi.