Diyarbakır, eşsiz güzellikleriyle hem yerli hem de yabancı turistlerin yeni gözde rotası haline geldi.

Kral Yolu Rotası'ndan Zerzevan Kalesi'ne uzanan güzergahta, Diyarbakır'ın eşsiz güzellikleri, yerli ve yabancı turistler için yeni bir rota oluşturdu.

UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan yaklaşık 5,5 kilometre uzunluğundaki Diyarbakır Surları, şehri çevreleyen en önemli tarihi yapılar arasında bulunuyor.

Şehre hakim manzarası ve tarihi yapısıyla öne çıkan Diyarbakır Surları'nın önemli burçlarından biri olan Keçi Burcu, çeşitli etkinliklere ev sahipliği yapıyor.

Diyarbakır Surları içinde yer alan, şehrin en eski yerleşim alanlarından İç Kale, tarihi yapıları ve müzeleriyle ziyaretçilerini ağırlıyor.

Dicle Nehri üzerinde yer alan ve on kemerli yapısıyla şehrin simgelerinden biri olan On Gözlü Köprü'nün 1065 yılında inşa edildiği biliniyor.

Mar Toma Kilisesi'nin 639'da camiye dönüştürülmesiyle Anadolu'nun en eski camilerinden biri olan Diyarbakır Ulu Camii, İslam dünyasında beşinci Harem-i Şerif olarak kabul ediliyor.

Şeyh Matar Camisi'ne ait olan ve dört taş sütun üzerine inşa edilen Dört Ayaklı Minare, kendine özgü mimarisiyle turistlerin ilgisini çekiyor.

Asurlular dönemine kadar uzanan, 3 bin yıllık geçmişe sahip Eğil Kalesi, Dicle Nehri'ne hakim bir konumda bulunuyor.

Kayalara oyulmuş tünelleri, sarnıçları ve mezar odalarıyla dikkat çeken kale, baraj gölüyle birleşerek doğal bir güzellik oluşturuyor.

Neolitik dönemin en önemli yerleşimlerinden olduğu tespit edilen Çayönü Höyüğü'nde tarım ve hayvancılığa geçişin ilk izleri, ilk yerleşik köy düzeni ve ilk ev mimarileri gözlemleniyor.

Dünyanın ilk metal işçiliğine dair örneklerin bulunduğu bu alan, arkeoloji ve insanlık tarihi açısından öncü bir kazı alanı olarak değerlendiriliyor.

Çanakkale 18 Mart Üniversitesi Müzecilik Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Savaş Sarıaltın, kazıya ilişkin açıklamalarda bulundu. Çayönü Tepesi'nin 1964 yılından beri kazılan bir yerleşim olduğunu ve bu yıl kazıların 61. yılı olduğunu belirtti. Farklı zamanlarda aralıklarla toplamda 34 sezon kazı yapıldığını ve bugüne kadar yüzde 15-17'lik bir kısmının kazıldığını aktardı. Sarıaltın, yedi sekiz üniversitenin katıldığı ve birçok bilim insanının yer aldığı 39 kişilik bir ekip kurduklarını, ayrıca 40 kişilik bir işçi ekipleri olduğunu söyledi. Geçen yıl 3,5 ayda 1000 metrekarelik bir alanı kazabildiklerini ve buluntularının olduğunu ekledi. Bu yıl 4 bin metrekare hedeflediklerini, alan yönetim planlaması açısından bütün alanı bir bütün olarak görmek gerektiğini ifade etti. Önümüzdeki 3-4 yıl içinde yüzde 25 bandını geçmek istediklerini belirten Sarıaltın, Çayönü Höyüğü'nün dünya arkeolojisinde bir mihenk taşı, anahtar bir yerleşim olduğunu vurguladı. İlk yerleşik yaşama geçiş sürecini ve devamını gösteren bir yerleşim olduğunu kaydetti. Hilar Kaya Mezarları ile birlikte buranın bütünleşik bir kültürel miras alanı olduğunu, ilk yerleşik yaşamdan Osmanlı'ya kadar bir kültüre sahip olduğunu ve bunları açığa çıkarmak için çalıştıklarını dile getirdi.

Roma dönemine ait bir askeri yerleşim olan Zerzevan Kalesi, Diyarbakır'ın Çınar ilçesinde yer alıyor. Kale içinde bulunan ve dünya genelinde çok az örneği olan gizli Mithras Tapınağı, Roma gizem dini Mithraizm'e ait nadir örneklerden biri olarak öne çıkıyor.

Zerzevan Kalesi Kazı Başkanı Prof. Dr. Aytaç Coşkun, kalenin bir sınır garnizonu olduğunu belirtti. Asurlulardan 639'daki İslam ordularının fethine kadar kesintisiz kullanılmış askeri bir şehir olduğunu dile getirdi. Roma İmparatorluğu'nun en güçlü olduğu dönemlerde bu kalenin daha büyük ve daha geniş bir şekilde yeniden kurulup tahkim edildiğini, kaleye ait lejyon birliğinden özel bir birlik bulunduğunu söyledi. Buranın en büyük önemlerinden birinin Mithras Tapınağı'na sahip olması olduğunu ifade etti.

Kazıların 2014'te başladığını belirten Coşkun, Mithras kutsal alanının 2017'de keşfedildiğini ifade etti.

Coşkun, Zerzevan Kalesi'nin dünyanın her yerinden ziyaretçi çektiğini vurguladı. Roma İmparatorluğu sınırları içindeki en doğudaki kutsal alanın burada olduğunu, aynı zamanda 2020 yılında hem Zerzevan Kalesi hem de Mithras Kutsal Alanı'nın UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne alındığını ve şu an asıl liste için çalışmaların büyük oranda tamamlandığını söyledi. Yakın zamanda buranın bir dünya mirası olacağını ekledi. Surların sadece yüzde 10'luk kısmının kazıldığını, şu an Kültür ve Turizm Bakanlığı ile birçok kurum ve kuruluşun desteğiyle kazıların devam ettiğini belirtti. Hem kazı çalışmalarının hem de restorasyon çalışmalarının uzun yıllar süreceğini dile getirdi.

Diyarbakır'da, Diyarbakır Valiliği öncülüğünde Karacadağ Kalkınma Ajansı, GAP Bölge Kalkınma İdaresi, Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı ile yerel turizm paydaşlarının işbirliğinde "Kral Yolu Yürüyüş Rotaları Projesi" hayata geçirildi.

Proje ile Mezopotamya'nın kadim topraklarında iz bırakan Kral Yolu'nun Diyarbakır güzergahını ortaya çıkarmak ve doğa yürüyüşü rotaları aracılığıyla bu tarihi yolu turizme kazandırmak hedefleniyor.

Lidya Kralı Gyges tarafından Milattan Önce 7. yüzyılda inşa edilen, Efes'ten Ninova'ya kadar uzanan yaklaşık 2 bin 500 kilometrelik Kral Yolu, tarih boyunca ticaret, göç, ibadet, keşif ve savaş gibi farklı amaçlarla kullanıldı.

Diyarbakır Kral Yolu Rotası Oluşturma Projesi Yöneticisi Asuman Ataç, yolun Çüngüş, Çermik, Ergani, Eğil, Diyarbakır merkez ve Çınar ilçelerinden geçtiğini anlattı. Kral Yolu'nun üç kıtayı birbirine bağlayan kesişim noktasında yer aldığını, Türkiye sınırları içinde Manisa Serdes'ten başlayıp İran'daki Persepolis'e kadar uzanan bu yolun yaklaşık 2 bin 700 km olduğunu bildiklerini belirtti. Ticaret, iletişim, kültür aktarımı ve tarım için tarihsel bir veri ve yaşam özünün bir noktadan başka bir noktaya taşınması için kullanılan bir yol olduğunu söyledi. Asurlular ve sonrasında hem ticaret hem iletişim hem de askeri lojistik için kullanıldığını, farklı medeniyetler tarafından da kullanılarak bugüne ulaştığını ekledi. Trekking rotalarının üzerinde de Kral Yolu'nun çok farklı izlerinin görülebileceğini dile getirdi.

Şehrin çok kültürlü yapısını yansıtan Cemil Paşa Konağı, Kent Müzesi olarak faaliyet gösteriyor. Müze, şehrin mimari geçmişini, sosyal yaşamını, zanaatlarını ve geleneklerini ziyaretçilere sunuyor.

Diyarbakır, Sur ilçesindeki tarihi hanlarıyla da ziyaretçilerini ağırlıyor. Hasan Paşa Hanı ve Sülüklü Han gibi tarihi yapılar, kafe ve restoranlarıyla hem şehrin sakinlerine hem de turistlere hizmet veriyor.