Fransa'daki parfüm müzesi, koku tarihi ve Türk gülünün kalıcı izini gözler önüne seriyor

Fragonard Parfüm Müzesi, dünyanın çeşitli yerlerinden Fransız parfümlerine katkıda bulunan esanslar arasında Türk gülünün önemli yerini sergiliyor.

Parfüm üretiminde öne çıkan, Fransa'nın güneyindeki Grasse kentinde çeşitli çiçekler yetişiyor. Başkent Paris'teki Fragonard Parfüm Müzesi ise yıl boyunca ağırladığı ziyaretçilerini koku tarihine bir yolculuğa çıkarıyor.

Müzeyi gezenler, farklı dönemlerde kullanılan koku türleri, parfüm şişeleri ve bu ürünler için kullanılan esansiyel yağlar hakkında bilgi edinebiliyor.

Fragonard Parfüm Evi Kültür ve İletişim Müdürü Charlotte Urbain ve Fragonard Parfüm Müzesi Rehberi Nazan Özarslan, müzenin kuruluşu ve koku kültürünün zaman içindeki değişimini anlattı.

Urbain, Fragonard parfüm evinin sahibi ve eski şişe koleksiyoncusu olan Jean-François Costa'nın 1983 yılında Fragonard Parfüm Müzesi'ni açtığını belirtti.

Costa'nın, parfüm tarihini en başından itibaren anlatan pek çok objeyi bir araya getirdiğini anlatan Urbain, müzedeki en eski eserin yaklaşık MÖ 3 bin yılına ait olduğunu söyledi.

19. yüzyılda Grasse'lıların Paris'e gelerek parfümlerini tanıttığını söyleyen Urbain, müzenin içeriğinden bahsetti.

Müzeye gelenlere önce, deri üreticisi bir şehirden parfümcülük şehrine dönüşen Grasse'ın hikayesi anlatılıyor. Ardından, Antik Mısır'dan 20. yüzyıla kadar parfüm tarihi çeşitli, otantik ve eski şişelerle sergileniyor. Son olarak da Fransa'nın güneyindeki fabrikalardan görüntülerle parfümün geçmişte ve günümüzde nasıl üretildiği gösteriliyor.

Türkiye dahil dünyanın her yerinden ziyaretçileri ağırladıklarını belirten Urbain, müzelerinde geniş bir 'pomander' (parfüm topu) koleksiyonu olduğunu ve çalışanların toplam 20 dil konuştuğunu aktardı.

Eskiden, kötü kokuların hastalıklara neden olduğuna inanılıyordu. Bu nedenle insanlar kötü kokulardan ve hastalıklardan korunmak için kemer, bilek veya boyunlarında 'pomander' adı verilen objeleri taşırlardı.

Müzeyi gezenlere Türkçe, Fransızca ve İngilizce rehberlik yapan Özarslan, parfüm kelimesinin Latince 'duman yolu' anlamına gelen 'Per Fumum' kelimesinden türediğini söyledi.

Parfümün ilk olarak eski uygarlıklar tarafından, tanrılarla ve diğer boyutlarla iletişim kurmak için çeşitli odun ve tütsüler yakılarak dini amaçlarla kullanıldığını belirtti.

Türkiye'ye benzer iklim ve bölge şartlarına sahip olan Fransa'nın, dünyanın çeşitli yerlerinden endemik bitki, çiçek ve baharatlara ihtiyacı olduğunu kaydeden Özarslan, bu ülkede parfümlerde kullanılan vanilyanın Madagaskar'dan, sardunyanın Mısır'dan ve gülün Türkiye'nin Isparta ilinden geldiğini söyledi.

Romanya ve Bulgaristan'da da çok güzel güller olmasına rağmen Türk gülünün her zaman üç adım önde olduğunu ifade etti.

Özarslan, Orta Çağ'ın İslam dünyası için aydınlık bir dönem olmasına karşın, Avrupa'da veba salgını nedeniyle halkın önemli bir kısmının öldüğünü vurguladı.

O dönemde hastalıkların kötü kokulardan geldiğine inanıldığı için insanların parfümü bir çeşit ilaç gibi kullandıklarını belirten Özarslan, insanların çeşitli şekillerdeki parfüm şişelerini üzerlerinde taşıyarak hastalıklardan korunduklarına inandıklarını aktardı.

Avrupa'da o dönemde hastalıkların sudan geldiği inancıyla insanların banyo yapmayı bıraktığını söyleyen Özarslan, 'Güneş Kral' olarak bilinen Fransa Kralı 14. Louis'nin tahtta kaldığı 5 yaştan 76 yaşına kadar sadece 5 kez banyo yaptığını anlattı.

Bugün hamam denince akla Türk hamamının geldiğini belirten Özarslan, bu geleneğin Romalılardan ve onlara da Yunanlardan geldiğini, köklerinin Mezopotamya'ya kadar uzandığını ifade etti. Özarslan, bu geleneğin bayraktarlığını bugün Türklerin yapmasının gurur duyulması gereken bir durum olduğunu söyledi.

1700'lü yıllarda Avrupa'da hijyene dönüş yaşandığını ve insanların tekrar banyo yapmaya başladığını belirten Özarslan, bu dönemde parfümlerin daha hafif, zarif ve çiçeksi bir hal aldığını söyledi. Bu dönüşümde hem hijyen anlayışının değişimi hem de Marie-Antoinette'in çiçek sevgisinin etkili olduğunu ifade etti.

Müzenin girişinde ziyaretçileri Fransa'nın son kraliçesi Marie-Antoinette'in büstünün karşıladığına dikkat çeken Özarslan, onun parfüm modasını ciddi ölçüde değiştiren bir figür olduğunu söyledi.

Hayvansal esansların popüler olduğu bir dönemde, Marie-Antoinette'in kendi imza kokusunu oluşturmak için özel bir parfümcü tuttuğunu vurguladı.

19. yüzyıla kadar tüm parfümlerin uniseks olduğuna dikkat çeken Özarslan, bir aile babasının aldığı parfümü tüm ailenin kullandığını belirtti.

Avrupa'da bir hijyen devrimi olan kolonyanın da bu dönemde keşfedildiğini söyleyen Özarslan, Fransız İmparatoru Napolyon Bonapart'ın çocukluğunu hatırlatan narenciye notalarından dolayı bir ayda 40 litre kolonya tükettiğini aktardı.

Buhar damıtma tekniğinin parfümler için yüzlerce yıldır kullanıldığını anlatan Özarslan, günümüzde parfüm yapımını anlattı.

Günümüzde parfüm yapmak için esansiyel yağlar belirli bir formülde karıştırılır ve alkol eklenir. Alkol, saf yağın yayılımını artırır çünkü tek başına saf yağ sürüldüğünde kokusu güçlü olsa bile yayılımı bir parfüm kadar iyi olmaz.