İlber Ortaylı, Selimiye Camii restorasyonuna tepki göstererek yapılan çalışmanın ihya değil imha olduğunu söyledi

UNESCO Dünya Miras Listesi'nde yer alan Edirne Selimiye Camii ve Külliyesi, Mimar Sinan'&lın başyapıtı olarak Osmanlı ve dünya mimarlık tarihinde önemli bir konuma sahiptir. Sinan'&lın 'Ustalık eserim' dediği Selimiye Camii'nde 2021 yılında başlatılan restorasyon çalışmaları tartışmaları büyütmektedir. Caminin kubbesindeki taş, mermer ve çini üzerine işlenmiş yazılarda yapılması öngörülen değişiklikler, tarihçiler ve sanat uzmanlarının itirazlarına yol açmıştır.

YENİ KUBBE SİYAH-BEYAZ

Mimar Sinan'&lın 16. yüzyılda inşa ettiği yapının kubbesindeki hat işlerinde ağırlıklı olarak mavi renk ve kırmızı tonlarda süslemeler kullanılmıştı. Hayranlık uyandıran bu kalemişi ve hatların restorasyon kapsamında silinmesi teklif edilmiş, yerine siyah tonların hakim olduğu bir işleme yapılması planlanmıştır.

ALLAH’IN İSMİ DE SİLİNECEK

Allah'&lın isimlerinin bulunduğu 8 madalyonun silinerek yerine 21. yüzyıl tarzında yeni bir yazı istifi uygulanması da gündemdedir. Tarihçi İlber Ortaylı, restorasyon için '&lquo;Edirne Selimiye Camii kubbe yazılan restorasyonu ihya mı, imha mı?’' sorusunu yöneltti ve sosyal medyada dikkat çeken bir paylaşım yaptı.

Ortaylı, '&lquo;Kültürel varlıklarımızın korunması, gelecek nesillere aktarılması 'aslını bozmadan onarmak' esasına bağlı kalınarak restore etmektir. Aslı bozularak yapılan restorasyon ihya edilecek eserin imha edilmesidir’' dedi. Ortaylı, '&lquo;Konu hakkında yetkili mercileri Edirne Selimiye Camii’nin aslının korunması için acil müdahaleye davet ediyor, üst kurul tarafından verilen kararın iptalini talep ediyoruz’' çağrısında bulundu.

İlber Ortaylı, restorasyon için '&lquo;Burada da grup işbirliği kokusu geliyor. Eski strüktür ile yeni arasındaki zevk farkını kim çıplak gözle baksa görür. Anlaşılan bu iş ya ehliyetsizce karar altına alınıyor yahut da takım kayırmasıyla’' değerlendirmesini yaptı ve şu öneriyi dile getirdi:

‘REFERANDUM YAPILSIN’

Ortaylı, '&lquo;Mimar Sinan, imparatorluğun sanatına kendi üslubunu veren dahidir. Lütfen herkes ustanın en büyük eserine sahip çıkmayı öğrensin. Sinan’ın eserleri her kulun hatta her toplumun kendi tekeline alıp harcayacağı miras değil. Dedelerin büyük mirasına karşı bu uyuşuk halimizden kurtulalım. Varşova yeniden inşa edilirken her gün referandum yapılıyordu. Biz neden uyuyoruz? Bu ilgisizlik uygarlık seviyemizi göstermez mi?’' şeklinde konuştu.

Mimar Sinan'&lın yüksek sanat anlayışıyla Türk-İslam mimarisine damgasını vurmuş olan Edirne Selimiye Camii'nin kubbesine, çinilerine, taş ve mermerlere işlenmiş yazılar aslen 16. yüzyılın meşhur hattatı Ahmed Şemseddin Karahisari'&lın öğrencisi Hattat Hasan Çelebi (5.1594) tarafından yapılmıştır. Şu an kubbedeki bu işlemelerin yerini siyah beyaz yeni kubbenin alması istenmektedir.

Ortaylı, mimarlık tarihinin eşsiz yapısı Selimiye Camii’ndeki restorasyon için şu önerilerde bulundu:

- Edirne Selimiye Camii’ndeki Hasan Çelebi’ye ait Karahisari ekolündeki yazılar kesinlikle korunmalıdır.

- Edirne Selimiye Camii’nin hiçbir yerine günümüz hattatlarından herhangi birisinin yazısı yazılmamalı, 450 yıllık bu tarihi mirasta, yaşayan bir hattatın imzasına yer verilmemelidir.

- Tarihi camilerimizin dönemine ait yazıları konusunda uzman hattatlar ve akademisyenler, restorasyon için oluşturulan bilim kurullarında bulunmalıdır.

Zafer Partisi Genel Başkan Yardımcısı Fatih Eryılmaz, öneriye Mehmet Akif Ersoy'&lın şu dizeleriyle yanıt verdi: '&lquo;Hadi gel yıkalım şu Süleymaniye’yi desen, İki kazma kürek, iki de ırgat gerek. Ancak, hadi gel yapalım şunu geri desen, Bir Sinan, bir de Süleyman gerek.’'

Edirne Kent Kültürü ve Bilincini Geliştirme Merkezi Derneği’nin internet sitesindeki bilgiye göre, ana kubbenin beyaza boyanıp hat işlerinde siyah renk kullanılması önerisi bir grup hattat, nakkaş ve mimar tarafından yapılmıştır. Bu teklif yaklaşık iki yıl süren tartışmalara yol açmıştır. Üç kez reddedilen proje, 29 Temmuz 2025 tarihinde Edirne Koruma Bölge Kurulu kararıyla onaylanmıştır. Edirne’de Şehir Plancısı ve 2007-2011 arasında Selimiye Alan Başkanlığı görevini üstlenen Namık Kemal Döleneken, karara tepki göstererek, '&lquo;Eğer ısrar edersek bir gün bize de 'Artık Selimiye dünya mirası değil' diyebilirler. Bu yüzden kimsenin bu riski göze almaya hakkı yok. Kimsenin bunu desteklemeye de hakkı yok’' dedi.