Paleolitik Çağ'a Ait Yeni Buluntular, Yaşamın İlk İzlerinin Araştırıldığı Mağarada Keşfedildi

Kızıltepe ilçesindeki Gurs Vadisi'nde yer alan Uluköy Mahallesi'ndeki mağarada, Mardin Müze Müdürlüğü başkanlığında yürütülen kurtarma kazılarının üçüncü sezonu devam ediyor.

Mardin Artuklu Üniversitesi (MAÜ) Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ergül Kodaş'ın başkanlığında üç yıl önce bölgede yapılan yüzey araştırmaları sonucunda tespit edilen mağarada, kazılar büyük bir titizlikle sürdürülüyor.

MAÜ Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Kodaş'ın yanı sıra Antropoloji Bölümü'nden Araştırma Görevlisi Dr. Çağdaş Erdem, Antropolog Dr. Birkan Gülseven, Dr. Charlotte Labedan Kodaş, Dr. Mübarek İpek, Öğretim Görevlisi Onur Dinç, Araştırma Görevlisi Bahattin İpek ve arkeologlar Mehmet Şan, Samet Akatay, Hatip Aksin, Esra Acar ile Rüstem Cin tarafından yürütülen kazılarda yeni buluntulara ulaşıldı.

Bu yıl 23 metre uzunluğa ve 16 metre derinliğe sahip mağarada yapılan kazılarda, ekipler daha derine inerek Paleolitik Çağ'a ait silahlar, kazıyıcılar, avlanan hayvanlara ait kemik kalıntıları ile birlikte bu yıl ilk kez obsidyen aletler de keşfetti.

Buluntular, Mardin Müzesi bünyesinde kurulan restorasyon, konservasyon ve analiz laboratuvarında uzmanlar tarafından temizlenerek analiz ediliyor.

Kazının bilimsel danışmanı Doç. Dr. Ergül Kodaş, 2022'de bölgede yaptıkları yüzey araştırması sırasında Uluköy Mağarası'nın tespit edildiğini ve bazı yerlerdeki tahribatlar nedeniyle 2023'te Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü tarafından Mardin Müzesi başkanlığında kurtarma kazılarının başlatıldığını belirtti.

Kodaş, bu sezon geçmiş yıllarda başladıkları alanlarda kazılara devam ederek, elde ettikleri verileri güçlendirmeye ve anlamlandırmaya çalıştıklarını, özellikle Orta Paleolitik dönemin başlangıcı ve Erken Üst Paleolitik dönemle ilgili çok sayıda yeni veriye ulaştıklarını ifade etti.

Kodaş, bulunan hayvan kemiklerinin o dönemin faunası ve iklimini anlamak açısından çok önemli olduğunu ve çok sayıda yontma taş aletin de gün ışığına çıktığını söyledi.

Yeni buluntular arasında obsidyen aletlerin de yer aldığını vurgulayan Kodaş, daha önce obsidyenin Geç Paleolitik dönemde değiş tokuş malzemesi olarak kullanıldığını düşündüklerini dile getirdi. Uluköy Mağarası'nda Orta Paleolitik dönemin başlarına ait tabakada ortaya çıkan obsidyen aletlerin, bu sirkülasyonun Anadolu'da MÖ 160 bin ila 200 bin yıl öncesine kadar gidebileceğini gösterdiğini, bunun sadece Mardin bölgesi için değil, tarih öncesi dönemde Yakın Doğu'da obsidyen ticareti ve insan hareketliliğinin varlığını kanıtlaması açısından büyük önem taşıdığını belirtti.

Mağara kazılarının yüzyıllar sürebildiğini, Türkiye'de de 60-70 yıldır kazıların yapıldığı alanların bulunduğunu aktaran Kodaş, Uluköy Mağarası'nın çok yeni bir kazı olmasına rağmen önemli buluntulara ulaşıldığına dikkat çekti.

Kodaş, kazıda elde edilen buluntuların analizlerinin yapıldığını ve kemikler üzerinden genetik incelemeler gerçekleştirildiğini bildirdi. Üç yıllık bir kazı için elde edilen buluntuların çok önemli olduğunu, bunun iki nedeni bulunduğunu; birincisinin Güneydoğu Anadolu'da çok az Paleolitik çalışma yapılmasının, ikincisinin ise söz konusu mağaranın, tüm Kuzey Mezopotamya'da yapılan ilk ve tek mağara kazısı olmasının olduğunu belirtti. Bu bağlamda elde edilen verilerin bölgesel çerçevede daha büyük etkiler yapma potansiyeline sahip olduğunu sözlerine ekledi.

Kodaş, kazıda tarihin akışını değiştirebilecek buluntulara ulaşıldığını da ifade etti. Mağaraya Homo Erectus'un son evresinde yerleşmeye başlandığını, büyük ihtimalle Arkaik Sapiensler, Neandertaller ve modern Sapiens'in burada en az dört farklı insan türünün yaşadığını ve yaklaşık 300 bin-400 bin yıl boyunca iskan gördüğünü söyledi. Bu nedenle kazının çok önemli olduğunu, insanlık tarihini, özellikle Yakın Doğu merkezli olarak Afrika'dan çıkıp dünyaya yayılan insan türlerinin geçiş güzergahında olması dolayısıyla Uluköy Mağarası'nın insanlık tarihini değiştirebilecek bir potansiyele sahip olduğunu belirtti.

Kodaş, kazılara katkıda bulunan Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğüne, Mardin Valiliğine, Kızıltepe Kaymakamlığı ve Belediyesine ile Mardin Müzesine teşekkürlerini iletti.

Kültür ve Turizm İl Müdürü Ayhan Gök de Mardin Müze Müdürlüğü başkanlığında şehir merkezine yaklaşık 40 kilometre uzaklıktaki mağarada başlatılan kazının titizlikle yürütüldüğünü ifade etti.

Mezopotamya'daki tek Paleolitik mağara kazısı olması nedeniyle çalışmaları önemsediklerini vurgulayan Gök, mağaranın tarihinin yaklaşık 400-450 bin yıl öncesine dayandığını kaydetti. Bu mağaranın kendileri için çok önemli ve eşsiz bir kazı olduğunu, çeşitli dönemlere ait çok sayıda buluntunun ortaya çıktığını belirtti. Kazının henüz yeni olduğunu ve süreç ilerledikçe çok daha kıymetli arkeolojik buluntulara ulaşmayı hedeflediklerini ifade etti. Yaşamın Mezopotamya'da başladığını ve bölgedeki kazılarla tarihi katman katman takip edebildiklerini söyleyen Gök, Uluköy kazısını diğer kazılardan ayıran en önemli unsurun, bölgedeki tek Paleolitik mağara kazısı olması olduğunu ve bu nedenle burada bulunacak arkeolojik buluntuların tarihe ışık tutacağına inandıklarını dile getirdi.