Şanlıurfa'da 490 Tarihi Mezar Taşı Envantere Alındı

Harran Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Mimarlık Bölümü Başkanı Prof. Dr. Mustafa Güler ile Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Türk İslam Sanatları Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Gül Güler, TÜBİTAK tarafından desteklenen "Tarihi Urfa Cami Hazirelerindeki Mezar Taşlarının Tespiti, Envanteri ve Değerlendirilmesi Projesi"ni yürüttüler.

Çalışmada kentin tarihine ışık tutan mezar taşları incelendi; Arapça ve Osmanlıca yazılı mezarlar numaralandırılarak detaylı fotoğraflamalar yapıldı.

İki akademisyen, bu çalışmalar sayesinde 490 tarihi mezarı kayıt altına aldılar.

Proje kapsamında, Bediüzzaman Mezarlığı'ndaki tarihi mezarların da envanterinin oluşturulması ve dijital ortama aktarılması hedefleniyor.

Prof. Dr. Mustafa Güler, Urfa Ulu Cami, Yusuf Paşa Camisi, Hekim Dede Camisi, Halil'ur-rahman Camisi ve Mevlidi Halil Camisi'nin bahçelerinde bulunan mezar taşlarının kayıt altına alındığını belirtti.

Mezar taşlarındaki kitabe niteliğindeki, kabirde yatan kişinin kimlik bilgilerini içeren yazılar günümüz Türkçesine çevrildi. Mezarla ilgili tüm bilgi ve fotoğrafların dijital olarak kaydedildiği ve bu kayıtlar sonucunda envanter çalışmalarının yapıldığı ifade edildi.

Envanter çalışmalarının önemi vurgulandı. Bu mezarlık alanların, burada yatan kişilerin tüm kimlik bilgilerini sunduğu belirtildi. Envanterin, bu mezarlık alanında kimin yattığını, hangi tarihte öldüklerini, sosyal ve toplumsal statülerini, cinsiyetlerini ve akraba ilişkilerini kayıt altına alan bir çalışma olduğu ifade edildi. Daha önce böyle bir toplu çalışma olmadığı için bu mezarlıklarda kaç kişinin metfun olduğu, kaç mezar taşının bulunduğu, bu mezar taşlarının niteliği ve sağlamlık durumu hakkında bilgi bulunmadığı aktarıldı. Bu mezarlık alanlardaki taşlarda yazılan bilgiler ve mezarlıkların vaziyet planları ile birlikte tamamen künyelerinin çıkarılması, tüm bilgilerin elde olması amaçlanıyor. Öncesinde sadece az sayıda seçki yapılmış çalışmalar mevcuttu.

Doç. Dr. Gül Güler, tarihin en eski şehirlerinden Şanlıurfa'da Osmanlı Dönemi'ne ait birçok mezarlık alanının bulunduğunu ifade etti.

İncelenen mezarların süslemelerinin az, yazılarının çok olduğu, özellikle ayak taşlarında o dönemin divan şairlerine ait edebi şiirlerin yer aldığı ve aynı aileden birden fazla gömünün bulunduğu tespit edildi. Bu tespitlerin Şanlıurfa'daki tarihi mezar taşlarına ait özellikler olduğu vurgulandı.

Mezarlıklar ve mezar taşlarının dijital ortama aktarılmasının sonsuza kadar korunmalarını sağladığı belirtildi. Gelecekte deprem, sel ve insan eliyle yapılan tahribatlar nedeniyle mezar taşları yıkıldığında, bu belgelemeler sayesinde mezarların sayısı, tarihte yaşayan bu insanların unvanı, statüsü ve toplum içerisindeki itibarı belgelenmiş olacak. En önemli koruma yönteminin belgelemek olduğu ve TÜBİTAK projesiyle bu mezar taşlarının belgelendiği, böylece inşallah sonsuza kadar korunacağı ifade edildi.

Mezarların yapıldığı dönemdeki toplumun sosyal statü göstergesi olan mezar başlıklarının ilmiye sınıfı, tasavvuf erbabı, devlet kadroları ve askerlere ait başlıklar şeklinde sınıflandırıldığı eklendi.