Yazar Aleyna Malkoç, Türk dilindeki "İskendername" geleneğini anlattı

Araştırmacı yazar Aleyna Malkoç, Çağatay Türkçesiyle yazılan tek mensur İskendername'yi, İskendername geleneğini ve eski Türkçe alanındaki araştırmalarını AA muhabirine anlattı.

Boğaziçi Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı mezunu olduğunu belirten Malkoç, Kazakistan'daki Ahmet Yesevi Üniversitesi'nde konuk Türkoloji öğrencisi olma fırsatı yakaladığını ve bu süreçlerde Türk dünyasına ve Türk diline dair ufkunun açıldığını söyledi.

Malkoç, İstanbul Üniversitesi'nde eski Türk dili alanında doktora eğitimine devam ettiğini ifade ederek, "Türkçemizle, Türk dünyasıyla iç içe bir hayat, bir kariyer yolculuğu yapmaya çalışıyorum." şeklinde konuştu.

Malkoç, İskendername'nin Arap ve Fars edebiyatının yanı sıra Türk edebiyatında da yer alan bir tür olduğunu anlatarak sözlerine şöyle devam etti:

"Klasik edebiyatımızda Makedonyalı Büyük İskender'in efsanevi, olağanüstü hayat hikayesini, aşk hikayelerini, fetihlerini ve kahramanlıklarını anlatan, günümüz dünyasının deyimiyle bir roman türüdür. Fakat bizim eski klasik Türk edebiyatı geleneğimizde nazım şeklinde yazılırdı. Osmanlı dönemindeki edebiyatımızda da İskendernamelerin en muhteşem örneklerini görmüştük. Örneğin, Ahmedi'nin İskendernamesi çok meşhurdur. Azerbaycan sahasında Nizami-i Gencevi'nin İskendernamesi çok meşhur ve gerçekten çok güçlü metinlerdir. Geç dönem Çağatay Türkçesiyle yazılmış mensur İskendername metninin özelliği ise Çağatay Türkçesinde ve düz yazı olarak yazılmış olmasıdır."

Klasik Türk edebiyatında sağlıkla ve dinle ilgili konuların bile şiir formunda yazıldığını vurgulayan Malkoç, şiirin kolay ezberlenebilen bir tür olmasından dolayı hafızalara nakşetmek için bu yolun tercih edildiğini ifade etti.

Aleyna Malkoç, kendi araştırmasının 19. yüzyıla ait bir İskendername olduğunu ve halkın daha kolay anlaması amacıyla düz yazı formunda kaleme alındığını vurgulayarak, "Halen Anadolu köylerinde gördüğümüz bir gelenek vardır. Bu aslında zaten Türk dünyasının ortak kültürünü de gösteren bir durumdur. Hazreti Ali ve Hazreti Hamza hikayeleri anlatılır. Cenknameler okunur. Bunlar halkın eğlence, okuma ve öğrenme ihtiyacını karşılamak için yapılan faaliyetlerdir." dedi.

Klasik Türk edebiyatındaki eserlerin belirgin kalıpları olduğunu aktaran Malkoç, "Geç dönem Çağatay Türkçesiyle yazılmış mensur İskendername'nin de diğer İskendernamelerle kıyas edildiğinde büyük ölçüde benzeştiğini görüyoruz. İskender'in maceraları aşağı yukarı örtüşüyor. Bu İskendername'nin en güzel özelliği, burada baştan sona eksiksiz güzel bir anlatı görüyoruz. İskender'in doğumundan ölümüne kadar çok maceralı o hayat hikayesini, fetihlerini, devler ülkesine gidişini, cinlerle savaşmasını, çeşitli kadınların ona aşık olmasını keyifli bir şekilde okuyabiliyoruz." açıklamasını yaptı.

Malkoç, eseri İsveç'teki Lund Üniversitesi Kütüphanesi'ndeki Gunnar Jarring Koleksiyonu'nda keşfettiğini anlatarak, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Bu metni askeri anlatılara duyduğum ilgi sebebiyle seçtim. Bu metin Orta Asya Nestalik'i dediğimiz bir hatla yazılmış ve fiziksel özellikleri çok temiz bir metin. Bu sebeple bu el yazmasını çalışmak benim için bir tercih konusu oldu. Ziya Gökalp'in şöyle bir şiiri var, 'Türklüğün bir dili var, yalnız bir dili var'. Bu bizim ortak dilimizin, ortak kültürümüzün yansıması. Sadece bu İskendername metni değil. Bütün Türk dünyasının her bir köşesinde İstanbul'dan Kaşgar'a kadar bulunan bütün el yazmaları bizim kültür hazinelerimiz niteliğinde. Bu kültür hazinelerinin içerisinde Türkçenin geçmiş arkaik dönemdeki izlerine, söz varlığına, o dönemdeki toplumun belki neler yaptığına dair bilgilere ulaşabiliyoruz. Bunlar da Türkoloji dediğimiz disiplin içinde çok önemli bir kaynak noktası teşkil ediyor. El yazmalarımızı günümüz Türkçesine kazandırarak Türk milletine ve Türk diline faydalı olmayı umut ediyorum."

Aleyna Malkoç'un "Geç Dönem Çağatay Türkçesiyle Yazılmış Mensur İskendername" adlı eseri, Post Yayınevi'nden okurla buluştu.