2025 İstanbul Onur Haftaları İzleme Raporu, LGBTİ artıların haklarına yönelik ihlallerin sonlandırılmasını talep ediyor

17 Mayıs Derneği, Hakikat Adalet Hafıza Merkezi, İnsan Hakları Derneği (İHD) İstanbul Şubesi, Kaos GL Derneği, Sosyal Politika Cinsiyet Kimliği ve Cinsel Yönelim Çalışmaları Derneği (SPoD), Türkiye İnsan Hakları Vakfı (TİHV) ve Uluslararası Af Örgütü Türkiye Şubesi, İstanbul'da düzenlenen 11. Trans Onur Yürüyüşü ve 23. İstanbul LGBTİ artı Onur Yürüyüşüne ilişkin bir rapor hazırladı. Raporda, LGBTİ artıların ifade ve barışçıl toplanma özgürlüğü hakları, kişi hürriyeti ve güvenliği ile ayrımcılığa maruz bırakılmama haklarına yönelik ihlallerin sonlandırılması talep edildi. Barışçıl toplanma hakkını kullandığı gerekçesiyle hakkında dava açılan LGBTİ artı protestoculara ve diğer herkese yöneltilen suçlamaların derhal ve koşulsuz düşürülmesi gerektiği belirtildi.

17 Mayıs Derneği, Hakikat Adalet Hafıza Merkezi, İHD İstanbul Şubesi, Kaos GL Derneği, SPoD, TİHV ve Uluslararası Af Örgütü Türkiye Şubesi, İstanbul'da Onur Ayı kapsamında 22 Haziran'da Kadıköy'deki 11. Trans Onur Yürüyüşü ve 29 Haziran'da Beşiktaş'taki 23. İstanbul LGBTİ artı Onur Yürüyüşü sırasında ve sonrasında meydana gelen hak ihlallerine ilişkin olarak 2025 İstanbul Trans ve LGBTİ artı Onur Haftaları İzleme Raporu'nu açıkladı. Konuyla ilgili yapılan ortak açıklamada, rapordaki temel bulgular paylaşıldı.

Hazırlanan raporda, her iki yürüyüşün yasaklama kararlarıyla engellendiği ve bu durumun barışçıl toplanma, ifade özgürlüğü ve ayrımcılık yasağı haklarını ihlal ettiği belirtildi. İstanbul Valiliği ile Şişli, Kadıköy, Beyoğlu ve Beşiktaş Kaymakamlıkları tarafından alınan genel yasak kararlarının somut bir güvenlik tehdidine dayanmadığı ve orantılılık ilkesine aykırı olduğu ifade edildi. Yürüyüş günlerinde Kadıköy, Şişli, Beyoğlu ve Beşiktaş'ta çok sayıda polis görevlendirildiği gözlemlendi. İdari makamlar ve kolluk kuvvetlerinin, yürüyüşleri engellemek amacıyla aldıkları 'tedbirler' ile toplu taşıma, diğer kamusal hizmetler ve gündelik hayatın ciddi şekilde aksamasına neden olduğu bildirildi.

Raporda, LGBTİ artı aktivistlerinin kolluk güçleri tarafından şiddet kullanılarak engellendiği, bu durumun işkence ve kötü muamele kapsamına girebileceği kaydedildi. Kolluk görevlilerinin şiddetinin sadece aktivistleri değil, aynı zamanda yürüyüşü izleyen gazeteci ve avukatları da hedef aldığı belirtildi. Örneğin, 22 Haziran'da Kadıköy'de gözaltına alınan bir avukatın, polis aracında ters kelepçeye maruz kaldığı ve bu duruma itiraz ettiğinde sivil giyimli bir polis amirinin 'Sen de rahat dursaydın' şeklinde yanıt verdiği aktarıldı. Raporda, uzun süreli ve acı verecek şekilde ters kelepçe takılmasının sistematik bir cezalandırma yöntemi olarak kullanıldığı görüldüğü vurgulandı.

En az 95 kişinin yalnızca kamusal alanda bulunmaları veya LGBTİ artı simgeleri taşıdıkları gerekçesiyle, bazı durumlarda sivil polislerce kimlik gösterilmeden, sivil araçlara zorla bindirilerek gözaltına alındığı belirtildi. Gözlemcilerin bulguları, gözaltına alınan çok sayıda kişinin ters kelepçe, hukuka aykırı fiziksel ve sözlü şiddet, cinsel şiddet ve temel ihtiyaçlara erişimin engellenmesi gibi işkence ve diğer kötü muamele kapsamına giren uygulamalara maruz kaldığını ortaya koydu.

Beşiktaş'taki yürüyüşte gözaltına alınanların, gözaltı aracında boğazının sıkıldığını veya tekmelendiğini ifade eden kişilerin olduğu belirtildi. İlk bindirildikleri gözaltı aracının aşırı sıcak ve havasız olduğu, iki kişinin nefes darlığı yaşaması üzerine araçtan indirildiği, diğerlerinin ise uzun süre bu araçta tutulduğu kaydedildi. Bu süreçte, polislerin gözaltına alınanlara hakaret ve tehditlerde bulunduğu bildirildi. Yakalama sırasında ters kelepçeyle kolları çevrilip yere yatırılan ve sırtlarına basılan kişilerde morluklar oluştuğu gözlemlendi.

Gözlemci kurumlar, Trans Onur Yürüyüşüne katılan üçü 18 yaşından küçük olmak üzere 39 kişi ve İstanbul LGBTİ artı Onur Yürüyüşüne katılan 53 kişi hakkında hazırlanan iddianameleri inceledi. İddianamelerin, adil yargılanma, ayrımcılığa maruz kalmama, ifade ve barışçıl toplanma hakkı gibi temel insan hakları standartlarıyla çeliştiği belirtildi. Savcılık makamlarının tutumunun cezalandırıcı ve hak temelli olmayan bir soruşturma pratiğini ortaya koyduğu ve LGBTİ artıların kamusal alanda varoluşunun kriminalize edilme riskini taşıdığı tespiti yapıldı.

2015 yılından bu yana onur yürüyüşlerinin engellendiği, ancak bu yıl gözaltına alınan kişilerden üçünün keyfi biçimde tutuklandığı kaydedildi. 29 Haziran'daki yürüyüşe karşı açılan davanın ilk duruşmasının 8 Ağustos'ta İstanbul 51. Asliye Ceza Mahkemesi'nde görüleceği ve davanın takip edileceği belirtildi.

Açıklamada, insan hakları örgütlerinin talepleri sıralandı. LGBTİ artıların ifade, barışçıl toplanma, kişi hürriyeti ve güvenliği ile ayrımcılığa maruz bırakılmama haklarına yönelik ihlallere derhal son verilmesi talep edildi. Barışçıl toplanmalara genel yasaklar getirmekten kaçınılması ve herkesin barışçıl toplanma hakkından ayrım gözetilmeden yararlanabilmesinin sağlanması istendi. Yalnızca barışçıl toplanma hakkını kullandığı için dava açılan kişilere yönelik suçlamaların düşürülmesi ve halen tutuklu bulunan iki kişinin serbest bırakılması talep edildi. Son olarak, kolluk görevlilerinin hukuka aykırı güç kullanımı ve diğer insan hakları ihlallerine ilişkin tüm iddiaların etkili, tarafsız ve zamanında soruşturulması istendi.