Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği'nden, lise eğitim süresinin 4 yıldan 2 yıla indirilmesi teklifine ilişkin yapılan açıklamada, gençlerin daha erken yaşta iş gücü piyasasına yönlendirilmesi arayışının bu önerinin temelinde yattığı belirtildi.

Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği (ÇYDD), lise eğitim süresinin 4 yıldan 2 yıla düşürülmesi teklifi hakkında bir açıklama yaptı. Açıklamada, bu teklifin temelinde gençleri daha erken yaşta iş piyasasına yönlendirme çabasının olduğu belirtildi. Bu yaklaşımın, eğitimin asıl işlevini sadece istihdam yaratma aracına indirgediği ve toplumsal eşitsizlikleri artırma riski taşıdığı ifade edildi. Türkiye'de şu anda 17-29 yaş aralığındaki gençlerin üçte birinin ne eğitimde ne de istihdamda olduğu vurgulandı. Gençler sistemin dışında kalırken, tek engelin eğitim süresi olduğunu düşünmenin, sorunun kökenine değil, sadece yüzeysel bir yaklaşım olduğu kaydedildi.

Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği'nden yapılan açıklamada, lise eğitim süresinin 4 yıldan 2 yıla indirilmesi önerisine ilişkin şu ifadeler yer aldı:

Eğitim, bir toplumun kendisine verdiği en samimi cevaptır. Gençlerine nasıl bir hayat hayal ettiğini, onları nasıl bir dünyaya hazırlamak istediğini açıkça ortaya koyar. Son zamanlarda kamuoyuna sunulan 'liselerin iki yıla indirilmesi' önerisi, bu cevabın giderek daha endişe verici bir hal aldığını göstermektedir. Bu öneri ilk bakışta sadece teknik bir düzenleme gibi sunulsa da, ardında çok daha derin ve katmanlı bir paradigma değişikliği bulunmaktadır. Lise eğitim süresinin yarıya indirilmesi, yalnızca pedagojik bir konu değil, aynı zamanda toplumsal eşitlik, gençlik politikaları ve kamusal sorumluluk açısından ciddi soru işaretleri içermektedir.

Her şeyden önce, lise dönemi genç bireylerin sadece akademik bilgi edindiği değil, düşünsel derinlik, kimlik gelişimi ve sosyal farkındalık kazandığı bir aşamadır. Bu dönemin yapay bir şekilde kısaltılması, gençleri düşünmeden hızla bir rotaya sokmak, adeta şekillenmeden kalıba dökmeye çalışmaktır. Oysa eğitim, bir yarış değil, zamanla gelişen bir oluşum sürecidir.

Türkiye'de ortalama eğitim süresi yalnızca 9 yıldır. Zorunlu eğitim süresi hala 12 yıl olarak tanımlansa da, Türkiye'de ortalama eğitim süresi sadece 9 yıldır. Bu durum, mevcut sistemin, özellikle dezavantajlı gruplar için yeterince erişilebilir ve sürdürülebilir olmadığını göstermektedir. Mevcut dört yıllık lise sisteminde bile öğrenciler, müfredatın yoğunluğu ve sınav baskısı nedeniyle ciddi bir stres altındadır. Bu süre iki yıla indirildiğinde, halihazırda yoğun olan müfredatın daha da sıkışması, öğrencilerin öğrenmekten çok ezbere yönelmesine, yüzeysel bilgiyle yetinmesine ve eğitimden soğumasına yol açabilir. Bu durum, eğitim kalitesini artırmak bir yana, genç bireyleri daha da hazırlıksız hale getirebilir. Söz konusu önerinin temelinde, gençleri daha erken yaşta iş gücü piyasasına yönlendirme arayışı yatmaktadır. Bu bakış açısı, eğitimin asli işlevini istihdam yaratma aracına indirgerken, toplumsal eşitsizlikleri de derinleştirme riski taşımaktadır. Türkiye'de halihazırda 17-29 yaş arası gençlerin üçte biri ne eğitimde ne de istihdamdadır. Gençler sistemin kıyısında beklerken, onların önündeki tek engelin eğitim süresi olduğunu varsaymak, sorunun kökenine değil, yalnızca yüzeyine odaklanmaktır.

Bu tür yapısal değişikliklerin aceleyle ve yeterli pilot uygulamalar yapılmadan gündeme getirilmesi, eğitimi bir laboratuvar deneyi gibi görme eğiliminin tehlikeli bir göstergesidir. Eğitim politikaları, günübirlik çözümlerle değil; uzun vadeli, çok boyutlu ve toplumsal etkileri hesaplanmış stratejilerle şekillenmelidir. Daha da önemlisi, bu tür düzenlemeler özellikle sosyoekonomik olarak dezavantajlı kesimlerden gelen öğrencilerin eğitimden erken kopmasına yol açacaktır. Bu durum, eğitimde fırsat eşitliği ilkesini zedeleyerek, çocukları nitelikli eğitimden çok erken yaşta uzaklaştırıp, kayıt dışı emek piyasalarına yönlendirme riskini taşımaktadır. Böylece eğitim, bazıları için bir gelecek anahtarı olmaktan çıkarak, sadece ayrıcalıklı kesimler için sürdürülebilir bir imtiyaza dönüşebilir.

Eğitim, sadece iş gücü piyasasının ihtiyaçlarına cevap veren bir üretim hattı değildir. Genç bireyleri sadece 'ara eleman' olarak konumlandırmak, onları potansiyel birer vatandaş olarak değil, birer kaynak olarak görmek anlamına gelir. Bu yaklaşım, eğitimi dar bir ekonomik rasyonaliteye hapsetmekte; insanın çok yönlü gelişim hakkını göz ardı etmektedir. Ayrıca bu değişiklik sadece ekonomik değil, sosyokültürel sonuçlar da doğuracaktır. Eğitim süresinin kısalması, özellikle kız çocuklarının eğitimden erken yaşta kopmasına, çocuk yaşta evliliklerin artmasına ve toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin daha da derinleşmesine yol açabilir. Oysa eğitimin toplumsal işlevi, bu eşitsizlikleri azaltmak, bireylerin yaşam olanaklarını genişletmektir.

Sonuç olarak, liselerin iki yıla indirilmesi önerisi, sadece sürenin kısaltılması değil, eğitimin ruhunun ve toplumsal işlevinin yeniden tanımlanması anlamına gelmektedir. Bu tür kararlar, toplumu sadece bugünden değil, onlarca yıl sonrasından da etkileyecek bir kırılma yaratır. Ve unutulmamalıdır ki, eğitim sisteminde yapılacak her değişiklik, sadece sınıflarda değil, toplumun tüm dokusunda hissedilir. Eğitim politikaları, bilimsel verilere, pedagojik ilkelere ve toplumsal sorumluluk bilincine dayanmalıdır. Gençlerin geleceğini şekillendirecek her karar, kapsayıcı bir toplumsal uzlaşıyla, özenli ve şeffaf süreçlerle alınmalıdır. Aksi takdirde eğitim, bir aydınlanma aracı olmaktan çıkıp, bir eşitsizlik üretim mekanizmasına dönüşebilir.