Çocuklara HPV Aşısı Uygulaması Hakkında Önce Çocuklar ve Kadınlar Derneği Genel Sekreteri Demirkan'dan Açıklamalar

Sağlık Bakanlığı'nın HPV aşısını 2025 yılı sonu itibarıyla ücretsiz yapma kararı, Önce Çocuklar ve Kadınlar Derneği Genel Sekreteri Çisel Demirkan tarafından önemli bir kazanım olarak nitelendirildi. Demirkan, çocukların aşılarının yapılıp yapılmamasının kişisel tercihe bırakılmaması, bunun bir zorunluluk olması gerektiğini ifade etti. Ayrıca kadınlar için meme ve jinekolojik muayenenin, erkekler için de özellikle pankreas ve kolon kontrollerinin zorunlu hale getirilmesi gerektiğini dile getirdi.

Rahim ağzı kanserine karşı yüzde 100'e yakın koruma sağlayan HPV aşısının üç dozluk maliyetini bugüne kadar karşılamayan SGK'ya karşı, 2022 Mart ayında Yağmur Varkal adına Önce Çocuklar ve Kadınlar Derneği dava açtı ve mahkeme SGK'yı haksız buldu. Mahkeme, aşıyı ücret karşılığında alan Varkal'a ödediği bedelin geri ödenmesine karar verdi. Bu kararın ardından Türkiye'de HPV aşısının ücretsiz olması için kadın örgütleri çeşitli kampanyalar düzenledi. Bu mücadelenin sonunda Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, 13 Haziran'da HPV aşısının 2025 yılının sonunda ücretsiz olarak uygulanmaya başlanacağını duyurdu. Memişoğlu, yıl sonuna kadar başlayacak programla 13 yaşındaki tüm çocuklara aşı yapılacağını, 15 yaşın üstündekilerden de isteyenlerin aşılanacağını belirtti.

HPV aşısının ücretini geri alma konusunda emsal bir karar alınmasını sağlayan Önce Çocuklar ve Kadınlar Derneği Genel Sekreteri ve gönüllü avukatlarından Çisel Demirkan, konuyla ilgili değerlendirmelerde bulundu.

Sağlık Bakanlığı'nın uygulamasında 15 yaşın üzerindeki kişilere iki doz aşılama yapılacağını belirten Demirkan, üçlü aşının daha koruyucu olduğunu ancak iki dozlu aşının da büyük oranda koruyuculuğa sahip olduğunu ifade etti. Aşının özellikle 30 yaşın altındaki kadınlarda koruyucu etkisinin çok yüksek olduğunu kaydeden Demirkan, “Biz üçlü aşının, yani Gardasil 9 dediğimiz aşının yapılmasının daha sağlıklı ve kalıcı olduğunu söylüyoruz. İki dozlu aşı da kötü değil. Gardasil 9 dediğimiz aşı piyasaya çıkmadan önce biz iki dozlu aşının mücadelesini vermeye başlamıştık. Sonrasında ilaç sektörü daha koruyucu yeni bir aşı çıkardı. Bu, iki dozlu aşının daha az koruyucu olduğu anlamına gelmiyor. Bu aşı da oldukça koruyucu bir aşıdır. Muhakkak ki çok ciddi bir fayda sağlanacak; zira 9-14 yaş aralığında aşılama yaptığımızda yüzde 95'lere kadar düşüş görüyoruz” dedi.

HPV aşısını ulusal aşı takvimine dahil eden diğer ülkelerde 13-14 yaş aralığındaki kız ve erkek çocuklarının aşılanmasıyla, belirli bir süre sonra rahim ağzı kanseri, serviks kanseri veya HPV bulaşımının çok düştüğü görüldüğünü söyleyen Demirkan, “13 yaşındaki çocukların aşılanmaya başlayacak olması ciddi bir kazanımdır. Ancak bu aşıların ne kadar yaygın uygulanabileceğine dair şüphelerimiz var” şeklinde konuştu ve şunları ekledi: “Kim çocuğuna bu aşıyı ne kadar yaptırır bilmiyorum. Ne kadarını bu ülkeye yayabiliriz, bilmiyorum. Çünkü bu konuya çok gerici bir bakış açısıyla yaklaşılıyor. HPV'nin sadece cinsel yolla bulaşan bir hastalık olduğu düşünülüyor ve bu yüzden aşının bundan korunmak için yapıldığı değerlendiriliyor. Ayrıca aşı sadece kadınlara yüklenen bir sorumluluktur. Eşit erişim konusuna gelirsek, bu vereceğimiz sağlık eğitimiyle alakalı bir şey. Aşıya eşit erişim ne kadar mümkün olur. Bu, devletin kontrol mekanizmasının işleyişiyle sağlanabilecek bir şeydir. Hala dünyada aşı karşıtı insanlar var. Bunun denetimlerini devletin yapması gerekir.”

HPV aşısı uygulamasında cinsiyet ayrımına dikkat çeken Demirkan, durumu şu sözlerle açıkladı: “Biz HPV ile ilgili atölyeler, seminerler düzenlediğimizde, jinekolog olan bir profesör dostumuz yaptığı bir sunumda ‘Ben HPV’yi bir sivrisinek tarafından ısırılmaya benzetiyorum. Aslında bulaşı sağlayan erkek’ demişti. Buna göre hastalığı taşıyan erkek ama hasta olan kadın. Biz kadınları erkekten korumaya çalışıyoruz ama bunda da yine kadınları sorumlu tutuyoruz. Aşıya sadece cinsel hastalığı engelleme olarak bakıldığı için ‘bir kadın nasıl cinsel hastalık kapabilir, evlilik dışındaki bir kadının başına bu nasıl gelebilir’ diye baktıkları için aşıya hala öcü gibi bakıyoruz.”

15 yaşından büyük vatandaşlarda, iki dozlu aşılama sonrası hatırlatma dozları yapılarak aşının koruyuculuğunun artırılabileceğini belirten Demirkan, Bakanlığın hatırlatma dozları hakkında herhangi bir açıklama yapmadığını ifade etti ve “Önleyici değil, iyileştirici bir sağlık sistemimiz var. Belirli bir yaşın üzerindeki kadınlar düzenli jinekolojik ve meme muayenesi yaptırmalı” önerisinde bulundu. Demirkan, sağlık sistemi ve taramalardaki aksaklıklar hakkında da şunları kaydetti: “Belirli bir yaşın üzerinde kadınların düzenli olarak jinekolojik ve meme muayenesi olması gerekir. Biz bu imkanı, ücretsiz sağlık hakkını bile tam sağlayamıyoruz. İyileştirme süreci de ayrıca kendi içinde sıkıntılar barındırıyor. Biz hala kanser gibi ağır hastalıkların ilacını ücretle alıyoruz, ücretsiz olması gerektiği halde. Ama HPV gibi önleyici aşıları da ücret olmadan vermiyoruz. Doğal olarak bir sağlık kontrolüne, ücretsiz bir sağlığa erişim hakkımız yok. Ücretsiz sağlığa erişim hakkımızın olduğu yerler aylarca sonrasına randevu veriyor, inanılmaz kuyruklar, yetersiz muayeneler, yetersiz tıbbi destekler var. Bu düzenin içerisinde düzenli sağlık taraması uygulamalarını sağlamak mümkün değil. Önce çocuklar sonra kadınlar için ve yaşlılar için evde sağlık hizmetleri, sağlık taramaları, sağlık kontrolleri ve denetimleri olmalı. Bunların zorunlu olması gerekiyor. Çocukların aşılarının yapılıp yapılmamasının, insanların keyfine bırakılmaması gerekiyor, bunun bir zorunluluk olması gerekiyor. Kadınlar için meme ve jinekolojik muayenenin, erkekler için de özellikle pankreas ve kolon kontrollerinin zorunlu olması gerekiyor.”

Kadınların jinekolojik muayeneden kaçındıklarını ve HPV teşhislerinin bu sebeple yapılamadığını belirten Çisel Demirkan, jinekolojik muayene süreçlerini şu şekilde değerlendirdi: “Herhangi bir şekilde evlilik birliği içinde olmayan ama hamile kalmış bir kadın, doktora gittiği zaman doktor kadının hamilelik durumunu kadına değil, babasına haber veriyor. Aynı şekilde şimdi, hastanelerde evli ve evli olmayan kadınlar için jinekolojik muayeneler birbirinden ayrıldı. Evli olan kadında kadının durumu eşine bildiriliyor, evli olmayan kadında kadının durumu baba, ağabey, artık evde kayıtlı olarak kim varsa ona bildiriliyor. Bir şekilde bu kadının HPV virüsünü kaptığını düşünelim, bu durumun bildirileceği kişi de bu kişiler olacak. Kadınlar bundan korktuğu için zaten jinekolojik muayeneden kaçıyorlar. Kaldı ki bizim ülkemizde jinekolojik muayene öyle çok tıbbi, çok düzgün yapılan muayeneler değil. Jinekologlar yıllardır ‘Bu şekilde yapılmaması gerekiyor’ diye söylüyor. Çok iyi doktorlarımız var, bu konuda çok hassas, çok duyarlı insanlar var ama maalesef ki herkes aynı duyarlılığı göstermiyor. Zaten, cinsellik ve kadının cinsel sağlığı bizim ülkemizde çok travmatize edilmiş bir olay. Doğal olarak jinekolojik muayene de beraberinde başka bir travmayı tetikliyor.”