İngiltere, Fransa ve Almanya'dan İran'a Yaptırım Girişimi: ABD Memnuniyetini Açıkladı, Tahran Karşılık Vereceğini Duyurdu

İngiltere, Fransa ve Almanya, 2015 nükleer anlaşmasını ihlal ettiği için İran'a yönelik Birleşmiş Milletler yaptırımlarını yeniden yürürlüğe koyma sürecini başlattı. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, bu karardan duydukları memnuniyeti dile getirdi ve ABD'nin İran ile doğrudan temas kurmaya açık olduğunu ifade etti. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ise söz konusu kararın yasa dışı ve haksız olduğunu belirterek, Tahran'ın bu duruma yanıt vereceğini söyledi.

Avrupa troykası (E3), İran'ın 2015'teki Kapsamlı Ortak Eylem Planı'nı (KOEP) ciddi bir şekilde ihlal etmesi gerekçesiyle Birleşmiş Milletler yaptırımlarını yeniden devreye soktu. Üç ülke, BM Güvenlik Konseyi'ne yaptıkları bildirimde, 'açık ve somut kanıtlara dayanarak E3, İran'ın KOEP kapsamındaki taahhütlerini ciddi şekilde yerine getirmediğine inanıyor ve bu nedenle 'snapback' mekanizması olarak bilinen süreci başlatıyor' açıklamasını yaptı.

BM Güvenlik Konseyi'nin 2231 sayılı kararı uyarınca, KOEP nükleer anlaşmasının tarafları, İran'ın anlaşmaya uymaması halinde daha önce kaldırılan BM yaptırımlarını yeniden uygulamaya koyabiliyor. Bu mekanizmanın kullanılabileceği son tarih 18 Ekim'de sona eriyor. Yeniden uygulanması beklenen yaptırımlar arasında konvansiyonel silah satışlarının yasaklanması, balistik füze programına yönelik kısıtlamalar ve nükleerle ilgili malzeme ve teknoloji transferine getirilen yasaklar yer alıyor.

Dönemin ABD Başkanı Barack Obama yönetimi tarafından on yıl önce müzakere edilen nükleer anlaşma, İran'ın zenginleştirilmiş uranyum stoğunun saflığı ve miktarı üzerinde kısıtlamalar getirirken, buna karşılık uluslararası yaptırımların hafifletilmesini öngörüyordu. Ancak 2018 yılında Donald Trump'ın başkan olmasıyla ABD anlaşmadan tek taraflı olarak çekildi. ABD'nin bu adımının ardından İran da anlaşmadaki taahhütlerini ihlal etmeye başladı.

ABD ve İsrail'in İran'a yönelik askeri saldırılarının gerçekleştiği Haziran ayından sonra, E3 ülkeleri, İran'ın Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) ile tam işbirliğine dönmemesi, yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stoğunu açıklamaması ve ABD ile yeniden müzakerelere başlamaması halinde, en geç 31 Ağustos'a kadar yaptırımları yeniden uygulamaya koyacakları uyarısında bulunmuştu. BM yaptırımlarını geri getirme süreci 30 gün sürüyor. E3, ortak açıklamasında bu süreyi 'İran ile diplomatik çabalar üzerinde çalışmaya devam etmek için kullanacaklarını' belirtti.

İran'ın yarı resmi haber ajansına göre, AB Dış Politika Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas ve E3 dışişleri bakanları, telefon görüşmesinde İranlı mevkidaşları Abbas Arakçi'yi aldıkları karar hakkında bilgilendirdi. Aynı kaynağa göre Arakçi, İran'ın 'üç Avrupa ülkesinin bu yasa dışı ve haksız eylemine, ulusal haklarını ve çıkarlarını korumak için uygun şekilde karşılık vereceğini' söyledi. Daha önce Tahran tarafından yapılan açıklamalarda, 'snapback' mekanizmasına karşılık olarak İran'ın Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Antlaşması'ndan çekilebileceği ifade edilmişti. Bu durum, UAEA'nın İran'ın nükleer tesislerini denetleme yetkisinin sona ermesi anlamına geliyor.

Snapback'i engellemeye çalışan ve KOEP'e taraf olan Rusya, BM Güvenlik Konseyi'ne 2231 sayılı kararın altı ay uzatılmasını öngören bir tasarı sundu. Bu, 'snapback' mekanizmasının uygulanabileceği son tarihin uzatılması anlamına geliyor. İran'ın New York'taki BM Daimi Temsilciliği, konsey üyelerine bu tasarıyı desteklemeleri çağrısında bulunarak aksi takdirde 'snapback'in ciddi sonuçlar doğuracağı uyarısında bulundu. Açıklamada, 'E3'ün tasarıya vereceği tepki, gerçekten diplomasiye bağlı olup olmadıklarını ya da krizi tırmandırıp tırmandırmadıklarını gösterecek' ifadeleri yer aldı.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, E3'ün kararını memnuniyetle karşıladıklarını ve Washington'un 'snapback' sürecini tamamlamak için BM Güvenlik Konseyi ile birlikte çalışacağını söyledi. Rubio, 'Aynı zamanda, ABD İran nükleer sorununa barışçıl ve kalıcı bir çözüm bulunması adına, İran ile doğrudan temasa açık olmaya devam ediyor. Snapback, samimi diplomasiye hazır olduğumuzu çelişkiye düşürmez, aksine onu güçlendirir' dedi.

Washington, İsrail'in 13 Haziran'da İran'ın nükleer ve askeri altyapılarını bombalamaya başlamasından önce Umman aracılığıyla beş tur nükleer görüşme yapmıştı. Ancak İsrail'in saldırılarının ardından ABD'nin de İran'ın nükleer tesislerini vurmasıyla görüşmeler kesintiye uğradı.