İngiltere, Fransa ve Almanya'dan İran'a Yaptırım Girişimi: ABD Memnuniyetini Bildirirken Tahran Karşılık Vereceğini Açıkladı

İngiltere, Fransa ve Almanya'dan oluşan Avrupa troykası (E3), İran'ın 2015'te imzalanan Kapsamlı Ortak Eylem Planı'nı (KOEP) ciddi şekilde ihlal ettiğini gerekçe göstererek Birleşmiş Milletler yaptırımlarını yeniden devreye sokma sürecini başlattı. Bu üç ülke, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ne (BMGK) sundukları bildiride, ellerindeki açık ve somut kanıtlara dayanarak 'snapback' mekanizması olarak bilinen bu süreci başlattıklarını ifade etti.

Snapback mekanizmasının devreye girmesi, İran için ne anlama geliyor?

BM Güvenlik Konseyi'nin 2231 sayılı kararı uyarınca, KOEP'in tarafları, İran'ın anlaşmaya uymadığı belirlendiği takdirde daha önce kaldırılan BM yaptırımlarını yeniden uygulayabiliyor. Bu mekanizmayı kullanma seçeneği 18 Ekim'de sona erecek. Yeniden uygulanması beklenen yaptırımlar, konvansiyonel silah satış yasağını, balistik füze programına getirilen kısıtlamaları ve nükleerle ilgili malzeme ile teknoloji transferi yasaklarını içeriyor.

Dönemin ABD Başkanı Barack Obama yönetiminde müzakere edilen nükleer anlaşma, İran'ın zenginleştirilmiş uranyum stokuna sınırlamalar getirirken, buna karşılık uluslararası yaptırımların hafifletilmesini öngörüyordu. Ancak ABD, Donald Trump'ın başkanlığı sırasında 2018 yılında anlaşmadan tek taraflı olarak çekildi. ABD'nin bu adımının ardından İran da anlaşmadaki taahhütlerini ihlal etmeye başladı.

ABD ve İsrail'in İran'a yönelik askeri saldırılarının gerçekleştiği haziran ayından sonra E3 ülkeleri, eğer İran Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) ile tam işbirliğine dönmezse, yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokunu açıklamazsa ve ABD ile yeniden müzakerelere başlamazsa, en geç 31 Ağustos'a kadar yaptırımları yeniden devreye sokacakları uyarısında bulunmuştu. BM yaptırımlarını geri getirme süreci 30 gün sürecek ve E3, bu süreyi İran ile diplomatik çabaları sürdürmek için kullanacaklarını açıkladı.

İran'ın yarı resmi Tasnim haber ajansına göre, Avrupa Birliği Dış Politika Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas ve E3 dışişleri bakanları, telefon görüşmesinde İranlı mevkidaşları Abbas Arakçi'yi kararları hakkında bilgilendirdi. Arakçi, İran'ın 'üç Avrupa ülkesinin bu yasa dışı ve haksız eylemine, ulusal haklarını ve çıkarlarını korumak için uygun şekilde karşılık vereceğini' söyledi. Tahran daha önce yaptığı açıklamalarda, snapback mekanizmasına karşılık Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Antlaşması'ndan çekilebileceğini ve bu durumun UAEA'nın İran'ın nükleer tesislerini denetleme yetkisinin sona ermesine yol açacağını belirtmişti.

Snapback'i engellemeye çalışan ve KOEP'e taraf olan Rusya, BMGK'da 2231 sayılı kararın süresinin altı ay uzatılmasını öngören bir tasarı sundu. İran'ın New York'taki BM Daimi Temsilciliği, konsey üyelerine bu tasarıyı desteklemeleri çağrısında bulundu, aksi halde snapback'in 'ciddi sonuçlar' doğuracağı uyarısında bulundu.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, E3'ün kararını memnuniyetle karşıladıklarını ve Washington'ın snapback sürecini tamamlamak için BMGK ile işbirliği yapacağını söyledi. Rubio, 'Aynı zamanda, ABD İran nükleer sorununa barışçıl ve kalıcı bir çözüm bulunması adına, İran ile doğrudan temasa açık olmaya devam ediyor. Snapback, samimi diplomasiye hazır olduğumuzu çelişkiye düşürmez, aksine onu güçlendirir' dedi.

Tahran, Washington ile İsrail'in haziran ayında İran'ın nükleer ve askeri altyapılarını bombalamaya başlamasından önce Umman arabuluculuğunda beş tur nükleer görüşme yapmıştı. Ancak İsrail saldırılarının ardından ABD'nin de İran'ın nükleer tesislerini vurmasıyla görüşmeler kesintiye uğradı.