İstanbul Büyükşehir Belediyesi, şehrin raylı sistem ağının beş yılda kökten değiştiğini açıkladı.

İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB), raylı sistemler hakkında gelinen son duruma ilişkin yazılı bir duyuru yaptı. Duyuruda, İstanbul'un raylı sistem haritasının beş yılda yeniden şekillendiği vurgulandı.

Merkezi yatırım programına dahil edilmeyen projelere rağmen, İstanbul Büyükşehir Belediyesi durdurulan şantiyeleri yeniden faaliyete geçirdi. Kurum, uluslararası finans kuruluşlarından temin ettiği yaklaşık 2,5 milyar avro tutarındaki dış krediler ve kendi kaynakları sayesinde raylı sistemde tarihi bir ilerleme kaydetti. 2025 yılı Kamu Yatırım Programı'nın ara döneminde dört yeni raylı sistem hattı için başvuruda bulunuldu. Ancak Sefaköy-Beylikdüzü-TÜYAP Metro Hattı, altı kez yapılan başvuruya karşın programa alınmadı.

İBB, 2019 yılında göreve başladığında İstanbul genelinde toplam 140,9 kilometre uzunluğunda 12 raylı sistem hattı için ihale yapılmıştı. Ancak bu hatların 103 kilometresi tamamen durmuş durumdaydı ve kalan kısımlar da çok yavaş ilerliyordu. Terk edilmiş durumdaki şantiyelerin çoğu, çevrelerindeki büyük çukurlar ve güvensiz alanlarla hem bölge sakinleri için risk oluşturuyor hem de kent estetiğini bozuyordu.

2019 sonrası hız kazanan yatırımlar sayesinde, İBB Mart 2024'e kadar 65,1 kilometre uzunluğunda raylı sistem hattını ve 62 istasyonu hizmete açtı. Ayrıca, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından tamamlanan ancak tüm maliyeti ve araç temini İBB tarafından karşılanan üç metro hattı da işletmeye alındı. Bu sayede, pandemi, küresel ekonomik kriz, deprem ve tüm siyasi engellemelere rağmen, beş yıldan kısa sürede toplam 87,1 kilometrelik hat hizmete girerek tarihi ve uluslararası bir rekor kırıldı. İstanbul'daki toplam kent içi raylı sistem uzunluğu ise 380,7 kilometreye ulaştı.

İBB'nin işletmesini üstlendiği bu hatlar için merkezi bütçeden belediyeye aktarılan vergi gelirlerinden her bir hat başına yaklaşık 13,5 milyar TL'lik bir kesinti, 10 ay gibi kısa bir sürede yapıldı. Buna rağmen yatırımlar durmadı; projeler öz kaynaklar ve uluslararası finans kuruluşlarından sağlanan kredilerle tek tek tamamlandı.

Yeni dönemde raylı sistem, sadece bir ulaşım aracı olarak değil, sosyal yaşamı destekleyen bir altyapı unsuru olarak ele alındı. Metro istasyonlarına entegre edilen kent lokantaları, kreşler ve Yenilikçi Fikirler Merkezleri ile İstanbul'a yeni sosyal alanlar kazandırıldı.

Haziran 2019 ile Mart 2024 tarihleri arasında toplam 454 raylı sistem aracı için tedarik süreci yürütüldü. Bu araçlardan 176'sı şu anda aktif olarak hizmet veriyor. Üretimi devam eden 278 araç ise yakın zamanda filoya katılacak. Ayrıca, Tekstilkent-Esenler, Alibeyköy ve Dudullu'da bulunan üç büyük depo, bakım ve kumanda merkezi tamamlanarak hizmete girdi.

İBB'nin raylı sistem çalışmaları devam ediyor. Şu an yedi ayrı hatta inşaatlar sürüyor. Bu hatlardan ilk tamamlanacak üç hat Anadolu yakasında yer alıyor ve tamamlandığında İstanbul'un doğu-batı ulaşım aksında büyük bir rahatlama sağlaması bekleniyor.

Günde ortalama 400 bin yolcu taşıyan M1A Yenikapı-Atatürk Havalimanı hattındaki viyadüklerde depreme karşı güçlendirme çalışmaları 2023 yılında başlatıldı. Çalışmalarda yüzde 84 ilerleme kaydedildi. Ancak projenin dış finansmanı için Ağustos 2022'den bu yana Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'na bağlı İller Bankası'nın onayı bekleniyor.

Açıklamada, İBB'nin 2025 yılı Kamu Yatırım Programı'nın ara döneminde dört yeni raylı sistem hattı için başvuru yaptığı vurgulandı ve şu bilgilere yer verildi:

Sefaköy–Beylikdüzü–TÜYAP Metro Hattı (18,5 km, 10 istasyon): Altı kez başvuru yapılmasına rağmen programa alınmadı.

Eyüpsultan–Bayrampaşa Tramvay Hattı (3,2 km, 5 istasyon): Beş kez başvuru yapılmasına karşın Mart 2024'te öz kaynaklarla yapımına başlandı.

Yenidoğan–Söğütlüçeşme Metro Hattı (6,7 km, 5 istasyon): 2017'de ihale edilmesine rağmen hala yatırım programına alınmadı.

Üsküdar–Kadıköy–Maltepe Tramvay Hattı (16,9 km, 26 istasyon): Anadolu Yakası'nın ilk cadde tramvayı için Mayıs 2025'te başvuruldu.

Metro inşaatı, zaman ve yüksek maliyet gerektiren uzun vadeli bir yatırım alanıdır. Bu nedenle dış finansman olanakları, merkezi onay süreçleri ve yatırım programı kararları büyük önem taşımaktadır. Tüm bu zorluklara rağmen İBB yönetimi, kent ulaşımını güçlendirme hedefinden vazgeçmeden, kararlı adımlarla çalışmalarını sürdürüyor. Hiçbir garanti olmadan sadece bir kayıt süreci olan Hazine ve Maliye Bakanlığı dış kredi onaylarının bir yılı aşan sürelerine rağmen, iyi bir finansal yönetim ve planlama sayesinde dünyada aynı anda en çok metro yapan kent konumuna geldiler. İstanbul'un geleceğini planlayan bu yaklaşım, kamu kaynaklarının akılcı kullanımı ve hizmet odaklı bir yerel yönetim anlayışının güçlü bir göstergesi olarak İstanbullulardan takdir topluyor.