Mehmet Sait Akman, Trump'ın yeni gümrük tarifelerinin çok taraflı ticaret sistemini aşındırdığını ve belirsizlik yarattığını belirterek, 'Yarın Türkiye'ye de siyasi bir nedenle 'Size vergileri arttırdım' demeyeceğini kimse garanti edemez' dedi.

ABD Başkanı Donald Trump'ın yürürlüğe koyduğu yeni gümrük tarifelerinin Türkiye'yi ne derece etkileyeceği tartışılıyor. Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı (TEPAV) G20 Çalışmaları Merkezi Direktörü Mehmet Sait Akman, bu tarifelerin siyasi nedenlerle atıldığını ve çok taraflı ticaret sistemini aşındırarak öngörülebilirliği ortadan kaldırdığını belirtiyor. Akman, Türkiye'nin hem otomotiv ve yan sanayi gibi ihracat sektörlerinde hem de küresel tedarik zincirindeki konumunda doğrudan ve dolaylı etkiler yaşayabileceğini vurguluyor. Akman, bu durumun, yarın Türkiye'ye de siyasi bir nedenle vergilerin artırılabileceğini kimsenin garanti edemeyeceğini gösterdiğini söylüyor.

ABD Başkanı Donald Trump'ın dünya genelinde 90'dan fazla ülkeye yönelik kapsamlı yeni gümrük tarifeleri yürürlüğe girdi. Bu tarifelerden en fazla etkilenen ülkeler arasında Güney Asya ülkeleri, Brezilya ve Hindistan bulunuyor.

TEPAV G20 Çalışmaları Merkezi Direktörü Mehmet Sait Akman, Türkiye'nin Güneydoğu Asya ülkeleriyle (özellikle ASEAN ülkeleriyle) ve yeni gümrük tarifeleri uygulanan diğer ülkelerle olan ticari ilişkileriyle ABD'nin yeni gümrük tarifelerinden etkilenme potansiyelini değerlendiriyor. Akman, Trump'ın tarifelerini, serbest ticaretin kazan-kazan esasından saparak, ticaret ortaklarının maliyete katlanmasına dayanan modern bir 'komşuyu fakirleştirme' stratejisi olarak tanımlıyor.

Akman, bu yaklaşımın ekonomik hedeflerin ötesinde siyasi ve güvenlik boyutları da içerdiğini belirtiyor. Bu politikanın ticaret ortaklarını taviz vermeye zorladığını ve küresel düzeyde güvensizlik ortamı oluşturabileceğini vurguluyor. Akman, Çin'in ABD'nin genel ekonomi ve dış politika stratejilerinde her zaman öncelikli hedeflerden biri olduğunu söylüyor. Washington'ın, Çin'in üretim yapısını dönüştürmeye zorlayacak adımlar atarak, üretimin bir kısmını ABD'ye kaydırmayı amaçladığını belirtiyor. Trump yönetiminin de önceki politikalardan çok farklı olmasa da süreci kendi yöntemleriyle ve kısmen belirsizlik yaratarak sürdürdüğünü ifade ediyor.

ABD'nin, karşılıklı gümrük tarifelerinin ve Amerikan ürünlerinin diğer ülkelerin pazarlarına girişini engelleyen tüm unsurların kaldırılmasını talep etmeye başladığını belirten Akman, Washington'ın bu konuda anlaşma yapılması yönünde baskı uyguladığını söylüyor. Kanada ve Meksika gibi bazı ülkelerin başlangıçta bu baskıya direndiğini, ancak zaman içinde Avrupa Birliği, Japonya, Güney Kore ve Birleşik Krallık gibi ülkelerin ABD ile kendi şartlarına göre düzenlemeler yaptığını belirtiyor. Bu anlaşmalar sonucunda söz konusu ülkelerin Amerikan ürünlerine uyguladıkları önemli gümrük tarifelerini kaldırdığını söylüyor.

Akman, bu durumun Türkiye için iki önemli etkeni olduğunu belirtiyor. Birincisi, Trump'ın bu uygulamalarıyla Türkiye'nin de üyesi olduğu Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) sistemini ciddi anlamda aşındıracağını söylüyor. DTÖ sisteminin, ülkelerin kendi aralarında ticarette hangi engelleri koyup koymayacaklarını belirleyen, öngörülebilirlik sağlayan bir sistem olduğunu vurguluyor. Trump'ın bu sistemi büyük ölçüde aşındırdığını belirtiyor.

Sürekli değişen ve öngörülemeyen durumların iş dünyasında ve yatırımlarda olumsuzluklara yol açtığını belirten Akman, Trump yönetiminin kime karşı nasıl bir etki yapacağının belirsiz olduğunu söylüyor. Akman, Trump'ın siyasi etkenleri de işin içine katarak, neye kızarsa ona gümrük vergisi artırma yoluna gidebildiğini, bu belirsizliğin Türkiye'yi de etkileyebileceğini vurguluyor. Brezilya ve Hindistan'da olduğu gibi yarın Türkiye'ye de siyasi bir nedenle vergilerin artırılabileceğini kimsenin garanti edemeyeceğini söylüyor. Bu durumun kurallara dayalı bir sistemden, Trump'ın tek taraflı dayatmalarına dayalı, güce dayalı bir sisteme geçişi simgelediğini ifade ediyor.

İkinci önemli noktanın, mevcut tarife oranlarının değişmesiyle ülkelerin doğal ticaret akışlarının nasıl etkileneceği olduğunu belirtiyor. Akman, bu durumun Türkiye'ye doğrudan ve dolaylı etkilerinin olacağını söylüyor. Otomotiv ve yan sanayi gibi Türkiye'nin önemli ihracatçı olduğu sektörlerde olası etkileri değerlendiriyor. Kısa vadede, farklı oranlardaki vergi değişikliklerinin, Türkiye'nin daha yüksek gümrük vergisi uygulanan ülkelerin yerini doldurma potansiyeli yaratabileceğini, ancak her sektörde olumlu ve olumsuz etkilerin olabileceğini belirtiyor.

Akman, olumsuzlukların da olacağını ve özellikle Amerika pazarına daralmalar yaşanabileceğini söylüyor. Bu daralmanın sadece nihai ürünlerde değil, tedarik zinciri içinde yer alan ürünlerde de söz konusu olabileceğini belirtiyor. Akman, bu belirsizliğin çok taraflı sistemden uzaklaşmaktan kaynaklandığını ifade ediyor. Trump iktidarda kaldığı ve bu anlayışını sürdürdüğü sürece bu zorlamaların devam edeceğini, bunun sadece tekstil, konfeksiyon, kimyasallar, ilaç, otomotiv ve yan sanayi gibi alanların ötesinde hizmet ve dijital ticaret konularına dahi yayılabileceğini belirtiyor.