Kan basıncı ve kolesterol ne zaman tehlikeli hale gelir?

Yüksek tansiyon ve yüksek kolesterol, kalp sağlığını en çok tehdit eden iki önemli faktördür.

Bu iki durum genellikle belirti vermez. Çoğu kişi, ancak bir kriz geçirdikten sonra değerlerini kontrol ettirir.

Oysa bu rahatsızlıklar kalp krizi veya felç gibi ciddi sonuçlar ortaya çıkmadan yıllar önce başlamış olabilir.

Vücut, hormon üretimi ve hücre zarı yapısı için kolesterole ihtiyaç duyar, ancak kolesterol dengesizliği damar sağlığına zarar verir.

LDL, yani kötü kolesterol, damar duvarına yapışarak plak oluşumuna yol açar.

HDL, yani iyi kolesterol, vücuttaki fazla kolesterolü temizleyerek karaciğere taşır.

Trigliseritler, kanda bulunan bir yağ türüdür ve yüksek seviyeleri kalp krizi riskini artırır.

İdeal kolesterol ve trigliserit değerleri şu şekildedir:

LDL kolesterol 100 mg/dL'nin altında olmalıdır.

HDL kolesterol, kadınlarda 50 mg/dL'nin, erkeklerde ise 40 mg/dL'nin üzerinde olmalıdır.

Trigliserit seviyesi 150 mg/dL'nin altında olmalıdır.

Türkiye'deki yetişkin nüfusun %35'inden fazlasında hipertansiyon görülmesine rağmen, büyük bir kısmı bunun farkında değildir.

Normal kan basıncı sınırları şu şekildedir:

Optimal değer 120/80 mmHg ve altıdır.

Yüksek normal olarak kabul edilen değerler 130-139 / 80-89 mmHg aralığındadır.

Hipertansiyon ise 140/90 mmHg ve üzeri değerlerde görülür. Bu nedenle '13'e 8' olarak bilinen değerler artık yüksek normal kabul edilmekte ve kalp hastalığı açısından riskli bölge olarak değerlendirilmektedir.

Gece uyku sırasında yükselen tansiyon, kalp için sessiz bir tehlike oluşturur. 'Gece hipertansiyonu' olarak bilinen bu durum, kalp yetmezliğiyle ilişkilendirilir.

Uykuda tansiyonu 135/85'i geçen bireylerde kalp krizi ve felç riski üç kat artar.

Karaciğer yağlanması olan kişilerde trigliserit seviyeleri genellikle yüksektir. Bu durum hem damar sertliği hem de kalp büyümesi riskini artırır.

Özellikle 50 yaş üstü erkeklerde trigliserit değerleri yakından takip edilmelidir.

Bel çevresindeki artış, sadece kilo alımını değil, aynı zamanda kolesterol dengesizliğini de işaret edebilir. Özellikle insülin direnci olan kişilerde, HDL seviyesi düşer, trigliserit seviyesi artar ve LDL parçacıkları küçülüp yoğunlaşır.

Bu durum, dışarıdan sağlıklı görünen bireylerde bile kalp hastalığına zemin hazırlayabilir.

Trigliserit/HDL oranı, damar sağlığının güçlü bir göstergesidir.

Örneğin, 200 mg/dL trigliserit ve 40 mg/dL HDL değerleri ile elde edilen 5 oranı, ciddi kalp-damar hastalığı riskine işaret eder. Oysa bu kişinin toplam kolesterolü 180 mg/dL gibi normal bir seviyede olabilir.

Trigliserit/HDL oranı 2'nin üzerinde olduğunda kalp hastalığı riski başlar.

Kolesterol seviyeleriniz normal görünse bile, damarlarınıza zarar verebilecek kolesterol taşıyıcıları mevcut olabilir.

Yeni araştırmalar, küçük ve yoğun LDL parçacıklarının damar içine daha kolay girerek plak oluşumunu hızlandırdığını gösteriyor.

Kalp krizi geçirenlerin yarısının kolesterol seviyelerinin normal olduğu, ancak detaylı analizlerde bu kişilerin küçük, yoğun LDL taşıyıcılarına sahip olduğu belirlendi.

LDL seviyeniz 100 mg/dL olsa bile, eğer parçacıklar küçükse kalbiniz risk altında olabilir.

Bu farklılığı tespit etmek için kullanılan testlerden biri olan Lipoprotein Parçacık Boyutu Analizi (NMR LipoProfile), sadece kolesterol miktarını değil, aynı zamanda taşıyıcı parçacıkların sayısını ve boyutunu da ölçer.

Bu durumu anlamak için şöyle bir benzetme yapılabilir: Aynı miktarda atığı birkaç büyük kamyonun taşıması mı, yoksa çok sayıda küçük damperli kamyonun taşıması mı daha tehlikelidir? İkinci durum, damarlar için çok daha risklidir.

'Yemeğime dikkat ediyorum, tansiyonum biraz yüksek ama ilaca başlamadım, kolesterolüm de biraz yüksek...' Bu cümle, Türkiye'de milyonlarca kişinin düşüncesini yansıtıyor.

Ancak bu iyi niyetli ihmalkârlık, kalbin en sevmediği durumdur. Çünkü bu hastalıklar sessizce ilerler ve ani sonuçlar doğurabilir.

Kalp sağlığı, dış görünüşle anlaşılamaz. Tansiyonunuz hemen kriz yaratmasa bile yıllar içinde damarlarınıza zarar verebilir. Kolesterolünüz ağrıya neden olmasa da damarlarınızda her geçen gün birikim artar.

Bu nedenle düzenli ölçüm, kontrol ve takip hayati önem taşır. Gerektiğinde tedaviye başlanmalıdır, çünkü kalbinizin sağlığı sizin sorumluluğunuzdadır.

Statinler, karaciğerdeki kolesterol üretimini azaltır ve LDL seviyelerini %30-50 oranında düşürebilir. Ancak bazı kişilerde kas ağrısı gibi yan etkiler görülebilir.

On yıl boyunca statin kullanan bireylerde kalp krizi riski %30 azalır. En büyük fayda, 40-65 yaş arasındaki riskli bireylerde görülür.

Kolesterolü doğal yollarla düşürmek mümkün müdür?

Evet, yaşam tarzı değişiklikleri ile kolesterol düşürülebilir. Bu değişiklikler arasında yulaf, baklagil ve sebze gibi lifli gıdalar tüketmek, ceviz, zeytinyağı ve avokado gibi iyi yağları beslenmeye eklemek, tempolu yürüyüş yapmak ve omega-3 ile şekersiz yeşil çay içmek yer alır.

Ancak ileri vakalarda ilaç tedavisi gerekebilir.

Kalp krizini önceden haber veren belirtiler nelerdir?

Göğüs ağrısı dışında hangi sinyallerin uyarı niteliğinde olduğu merak edilebilir.

Kadınlarda kalp krizinin neden mide bulantısıyla başlayabileceği önemlidir.

Uykusuzluk ve çene ağrısı neden ciddiye alınmalıdır?

Efor testlerinin riskleri ne kadar doğru belirlediği araştırılabilir.

Evde yapabileceğiniz erken uyarı testleri nelerdir?