Kolesterolün kalp krizi riskini herkes için aynı şekilde etkilemediği ortaya çıktı.

Kolesterolünüz yüksekse ne kadar risk altında olduğunuz, her kolesterolün zararlı olup olmadığı sorularının cevabı beklenenden daha karmaşıktır.

Çünkü kolesterol artık tek başına bir gösterge değildir; onun hangi büyüklükte, hangi şekilde ve hangi moleküllerle dolaştığı önemlidir.

Geleneksel kolesterol testleri HDL (iyi kolesterol), LDL (kötü kolesterol) ve trigliserid gibi temel parametreleri ölçer. Ancak bu testler, partikül büyüklüğünü veya sayısını göstermez.

Ancak güncel araştırmalar, küçük ve yoğun LDL partiküllerinin damar çeperine daha kolay sızdığını ve plak oluşumunu hızlandırdığını ortaya koymaktadır.

Harvard Tıp Fakültesi'nin 2022 tarihli bir araştırmasına göre, kalp krizi geçiren hastaların %50'sinde kolesterol düzeyleri normal kabul edilen aralıklardadır. Ancak detaylı testlerde bu kişilerin küçük, yoğun LDL parçacıklarına sahip olduğu anlaşılmaktadır.

Kısacası; LDL seviyeniz yüksek olsa bile partiküller büyükse riskiniz düşük olabilir. Ya da tam tersi: LDL seviyeniz 100 bile olsa, eğer küçük ve yoğun parçacıklarsa kalbiniz tehdit altındadır.

Örnek oranlar şu bilgiyi sunar:

- Trigliserit: 200

- HDL: 40

Bu durumda trigliserit/HDL oranı 5 çıkar.

- Trigliserit/HDL oranı 2'nin üzerindeyse kalp-damar hastalığı riski artar. Oran 5 olduğunda bu ciddi bir risktir.

- Ancak bu kişinin toplam kolesterolü 180 gibi kabul edilebilir düzeyde olabilir. Yani doktor yüzeysel bir testle bu kişiyi sağlıklı zannedebilir.

Bu nedenle, yeni nesil bir test olan Lipoprotein Parçacık Boyutu Analizi, sadece kolesterol miktarını değil, damar içinde dolaşan parçacıkların büyüklüğünü de ölçer. Bu testle küçük ve tehlikeli partiküller daha net bir şekilde anlaşılır.

İnsülin direnci olan kişilerde HDL düşer, trigliserit yükselir ve kötü kolesterol damar çeperine yapışmaya daha eğilimli hale gelir. Bu nedenle, özellikle bel çevresi geniş olan, şekerli besinleri fazla tüketen bireylerde kolesterol yüksekliği daha riskli hale gelmektedir.

Toplam kolesterol 300 olabilir, ancak bu her zaman bir sorun teşkil etmeyebilir.

Total kolesterol değeri yüksek olsa bile, HDL (iyi kolesterol) düzeyi çok yüksekse bu durum bazı kişilerde sorun yaratmayabilir. Örneğin kadınlarda HDL değeri 80'in üzerindeyse, trigliserit 100'ün altındaysa ve insülin direnci yoksa, kolesterol düzeyleri yüksek bile olsa kalp riski düşük olabilir.

Kolesterol seviyenizi tek başına değerlendirmek yanıltıcı olabilir. İnsülin direnci, iltihap düzeyi ve bel çevresi gibi faktörler birlikte ele alınmalıdır. Basit bir testin size her zaman doğru bilgiyi vermediğini unutmayın.

- HDL (iyi kolesterol) erkeklerde 40 mg/dl'nin, kadınlarda 50 mg/dl'nin üstünde olmalı

- Trigliserit 150 mg/dL altında olmalı

- Bel çevresi erkeklerde 102 cm, kadınlarda 88 cm'yi geçmemeli

- Trigliserit/HDL oranı 2'nin üstündeyse kalp riski artar.

Bir diğer risk belirteci de bel çevresidir. Bel çevresi arttıkça insülin direnci de artar.

İnsülin direnci, sadece diyabet değil, LDL parçacıklarının küçülmesine ve sayısının artmasına da neden olur.

Bu farkı anlamak için kullanılan testlerden biri NMR LipoProfile adı verilen gelişmiş lipit analizidir. Bu test, kolesterol taşıyan lipoproteinlerin boyutunu ve sayısını gösterir.

Kolesterolünüzü atık gibi düşünebilirsiniz. Kolesterolünüzü taşıyan lipoprotein parçacıklarını da kamyon gibi hayal edin.

Önemli olan sadece birisinin sahip olduğu atık miktarı değil, aynı zamanda o atıkları taşıyan kamyonların sayısıdır.

Kamyonların boyutu da önemlidir. Tipik lipid testinde, sizdeki kolesterol miktarını ve bunun ne kadarının LDL, HDL, trigliserit olduğunu öğrenirsiniz.

Ancak daha önemlisi bunları taşıyan kamyonların sayısı ve boyutudur. Yani eğer çok atığınız varsa, ya onu taşıyan birkaç büyük kamyonunuz ya da çok sayıda küçük damperli kamyonunuz olmalıdır.

Eğer çok fazla küçük damperli kamyonunuz varsa, bunlar arter kaplamasına daha fazla girebilir ve daha fazla plak birikmesine neden olabilirler.

- Kas ağrısı çekiyorsanız nedeni kolesterol ilacı olabilir!

- LDL'niz yüksek diye hemen statin kullanmaya başlamayın, önce bu testleri talep edin.

- Yeni araştırma: Kolesterolü düşürmek her zaman kalp krizini engellemiyor.

- Karaciğerinizi yormadan kolesterolü düşürmenin yolları bulunmaktadır.