Statinlerin ardındaki gerçekler

Statinler, karaciğerde kolesterol sentezinde görev alan HMG-CoA redüktaz enzimini baskılayarak LDL seviyelerini düşürür. Etkinliği uzun vadeli çalışmalarda doğrulanmıştır, ancak her bireyde aynı faydayı sağlamayabilir.

İkincil korunmada (daha önce kalp krizi geçirenler) statinlerin faydası tartışmasızdır. Ancak, birincil korunmada (önlem amaçlı kullanım) mutlak risk azalması daha düşüktür.

Kas ağrısı, kullanıcıların yüzde 5-10'unda görülür.

Karaciğer enzimlerinde (AST/ALT) yükselme çoğu zaman geçicidir.

Statin kullanımı, özellikle kadın ve yaşlı bireylerde tip 2 diyabet riskini artırarak glikoz metabolizmasını bozabilir.

Hafıza şikayetleri konusunda FDA 2012 yılında bir uyarı yayımlamıştır.

LDL 160 mg/dL'nin üzerine çıktığında, ailede erken yaşta kalp krizi öyküsü varsa, bel çevresi yüksekliği artıyorsa, açlık glikozu 100 mg/dL'nin üzerindeyse ve daha önce stent/anjiyo öyküsü olup ilaç başlanmamışsa statin kullanımı düşünülebilir.

Akdeniz diyeti, çok sayıda meta-analizle kalp krizi riskini azalttığı gösterilmiştir. Düzenli aerobik egzersiz HDL'yi artırır. Omega-3'ün EPA formu, trigliserit düşürücü etkisi kanıtlanmıştır. Berberin ve çörek otunun LDL düzeyini düşürdüğüne dair randomize çalışmalar mevcuttur.

Sadece LDL'ye bakmak yetersizdir. Risk analizi için trigliserit, HDL, insülin direnci, hs-CRP, karaciğer fonksiyonları ve gerekirse kalsiyum skoru gibi testler birlikte yapılmalıdır.

ESC kılavuzları, risk skoru yüzde 5'ten büyükse statin önerir. AHA, 10 yıllık risk yüzde 7.5'in üzerindeyse ilaç başlanabileceğini belirtir. NICE (İngiltere), Qrisk2 sistemine göre risk yüzde 10'dan fazla ise statin önerir, ancak öncelikle yaşam tarzı değişikliği denenmelidir.

Uzun yıllar boyunca 'LDL kötü kolesterol ne kadar düşükse, o kadar iyidir' inancı hakimdi. Ancak son dönemde yapılan kapsamlı meta-analizler bu yaklaşımı yeniden sorgulatıyor. Özellikle kalp-damar hastalığı geçirmemiş düşük riskli bireylerde, LDL kolesterolü düşürmek her zaman kalp krizi riskinde anlamlı bir azalma yaratmıyor.

Mutlak risk azalması, bu konudaki anahtar kavramdır. Örneğin, LDL'si 160 mg/dL olan ancak başka risk faktörü bulunmayan bir bireyin 10 yıllık kalp krizi riski yüzde 2 ise, bu kişiye statin verildiğinde risk belki yüzde 1,6'ya düşebilir. Bu yüzde 20'lik göreceli azalma etkileyici görünse de, mutlak azalma sadece yüzde 0,4'tür. Yani 1000 kişiye statin verildiğinde yalnızca 4 kişinin kalp krizi önlenmiş oluyor, 996 kişi ise gereksiz yere ilaç almış oluyor. Bu nedenle, sadece LDL'ye bakarak statin başlamak, özellikle düşük risk grubunda aşırı tedaviye neden olabiliyor. Amerikan Hastalık Önleme Görev Gücü (USPSTF) ve İngiliz NICE kılavuzları, bu yüzden karar öncesinde toplam kalp krizi riskinin hesaplanmasını önermektedir.

Ayrıca dikkat çeken bir başka gerçek de şudur: LDL seviyesi ilaçla düşse bile, eğer kişi sigara içmeye devam ediyorsa, insülin direnci varsa veya bel çevresi genişse, kalp krizi riski yine yüksek olabilir. Bu nedenle LDL'yi düşürmek tek başına yeterli koruma sağlamaz. Asıl etki, LDL düşüşüyle birlikte genel metabolik sağlığın iyileştirilmesiyle mümkün olur.

Yarınki konular arasında ilaçsız kolesterol düşürme yöntemleri, 'doğal' etiketli ürünlerin güvenilirliği, Akdeniz diyetinin önemi, FDA'nın bitkisel kolesterol ilaçlarına yönelik uyarıları, egzersiz, omega-3 ve çörek otunun etkinliği yer alıyor.