2.500 Yıllık Kavanozların Dibindeki Gizemli Madde Çözüldü: Herkesin Evinde Bulunuyor

İtalya'da 2.500 yıllık kavanozların dibinde keşfedilen yapışkan madde, 70 yıldır bir sır olarak kalmıştı. Yapılan kimyasal analizler sonucunda bu maddenin ne olduğu ortaya çıktı: "Bal". Antik dönemlerde tanrılara adanan adaklardan arta kalan tatlı bir kalıntı olduğu belirtiliyor.

Oxford Üniversitesi'nden kimyager Luciana da Costa Carvalho liderliğindeki bir ekip, modern teknoloji kullanarak bu macun kıvamındaki tatlının ne olduğunu analiz etti. Elde edilen sonuçlar, MÖ 6. yüzyılda kurulan Paestum kentinde bulunan bu kavanozlardaki maddenin aslında bal peteği olduğunu gösteriyor.

Antik Yunanların balı bir süper gıda olarak gördüğünü ifade eden Carvalho'nun araştırması, Journal of the American Chemical Society adlı bilimsel dergide yayımlandı.

Bal arıları ve bal, antik Yunan ve Roma dönemlerinde tıp, ritüeller, kozmetik ve gıda gibi birçok alanda kullanılıyordu. Bu nedenle arkeologlar, 1954 yılında bir yer altı tapınağında sekiz bronz kavanoz bulduklarında, bu kapların ölümsüzlüğün simgesi olarak bal içerdiğini düşündü. Ancak 70 yıl boyunca yapılan en az dört farklı analizde bu maddenin içeriğine dair bir kanıt bulunamamıştı.

Carvalho ve ekibi, son kimyasal analiz tekniklerini kullanarak bu maddenin kökenini belirledi. Kütle spektrometrisi tekniği ile antik kalıntılarda ilk kez sağlam heksoz şekerleri tanımlandı. Araştırmaya göre, taze balın yaklaşık yüzde 79'u heksoz şekerlerinden oluşuyor ve bunlardan en bol olanı fruktoz.

Yapılan protein analizinde ayrıca, işçi arıların ürettiği, süt beyazı bir salgı olan arı sütünün izlerine rastlandı. Araştırmacılar, Avrupa bal arısı türüne (Apis mellifera) özgü kısa amino asit zincirleri olan bazı peptitleri de tespit etti.

Bu analizlerin tümüne dayanarak ekip, çalışmanın "büyük ihtimalle petek bal olarak sunulmuş balın varlığına dair doğrudan moleküler kanıtlar sunduğunu" belirtti. Carvalho, antik kalıntıdaki şeker miktarının modern balla karşılaştırıldığında oldukça düşük olduğunu söyledi.

Carvalho, bu kalıntıların tadının yıkanmış bal peteğine benzediğini ve biraz asidik olduğunu ekledi.

Araştırmalar sadece bununla sınırlı kalmadı; bal karışımında bakır iyonları da tespit edildi. Mikrop öldürücü özelliği olan bu iyonların "şekerlerin yüzeyde korunmasına katkı sağlamış olabileceği" belirtildi. Bu detay, balın binlerce yıl boyunca bozulmadan kalmasını açıklıyor.

Bu yapışkan maddenin analizi, arkeologların antik ritüelleri ve tapınakları daha iyi anlamalarına yardımcı olabilir. Kavanozlar, Paestum'daki bir yer altı tapınağında, yani bir heroon'da bulunmuştu. Aynı tapınakta, üzerine yün sarılı demir çubuklar yerleştirilmiş büyük bir ahşap masa da vardı.

Bu adağın, antik Yunan kenti Sybaris'in efsanevi kurucusu kabul edilen Helice'li İs'e sunulmuş olabileceği düşünülüyor. MÖ 6. yüzyılda Sybaris yıkıldığında, halkı kaçarak Poseidonia adında yeni bir şehir kurdu. Roma İmparatorluğu, MÖ 3. yüzyılda şehri ele geçirince adını Paestum olarak değiştirdi.

Carvalho, "Bu çalışma, analitik teknikler sürekli geliştiği için müze koleksiyonlarının yeniden analiz edilmesinin ne kadar değerli olduğunu gösteriyor" şeklinde konuştu.