Papağanlar Konuşuyor: Söylediklerini Gerçekten Anlıyorlar mı?

Papağanlar, doğada sürülerindeki arkadaşlarıyla ötüş, ıslık ve çığlık sesleriyle iletişim kurar. Araştırmalar, papağanların birbirlerine özel çağrılar kullandığını ve bu sistemin insanların birbirine seslenme biçimine benzediğini ortaya koyuyor. Evde yaşayan papağanların ise öğrenebilecekleri bir 'papağan dili' bulunmuyor. Bu nedenle, zekâlarını kullanarak insan dilini öğreniyorlar.

Bu alandaki en dikkat çekici çalışmalar, Boston Üniversitesi'nden psikolog Irene Pepperberg tarafından gerçekleştirildi. Pepperberg'in 30 yıldan uzun süre eğittiği Afrika gri papağanı Alex, yüzün üzerinde nesne, renk ve eylem kelimesini anlayabiliyordu. Ayrıca altıya kadar sayabiliyor, 'aynı', 'farklı' ve 'büyük' gibi kavramları doğru bir şekilde kullanabiliyordu. Nesnelerin rengini, malzemesini ve şeklini de ayırt edebiliyordu.

Pepperberg'in uyguladığı yöntem, papağanın her kelimenin belirli bir nesne veya eyleme karşılık geldiğini kavramasını sağladı. Bu öğrenme süreci, rastgele ezberden ziyade anlamaya dayanıyordu.

Washington'daki Puget Sound Üniversitesi'nden psikolog Erin Colbert-White'a göre, evde beslenen papağanlar da gerçek dünyadaki nesneleri belirli kelimelerle ilişkilendirebiliyor.

Örneğin, 'fıstık' kelimesi yeterince tekrar edildiğinde ve o esnada fıstık verildiğinde, papağan bu kelimenin karşılığını öğreniyor. Denemek isteyenler, papağan 'fıstık' dediğinde başka bir yiyecek vererek test yapabilirler. Eğer papağan o yiyeceği geri çevirip tekrar 'fıstık' derse, kelimenin anlamını kavradığı kabul edilir.

Soyut kavramları anlamak daha zor olsa da, papağanlar bağlamsal ipuçlarıyla bunları anlamlı bir şekilde kullanabiliyor. Örneğin, Alex laboratuvarda yaramazlık yaptıktan sonra 'özür dilerim' demeye başlamıştı. Bu cümleyi, Pepperberg'in daha önceki bir olayda ona söylediği şekliyle öğrenmişti. Alex 'pişmanlık' hissetmese de, bu ifadeyi kullanarak olumsuz durumu hafifletebildiğini anlamıştı.

Benzer şekilde, 'seni seviyorum' gibi ifadeler de papağan için romantik bir anlam taşımayabilir. Ancak bu kelimeyi söylediğinde ilgi ve şefkat gördüğünü öğrenen papağan, bu ifadeyi sosyal bağ kurmak amacıyla kullanabiliyor. Colbert-White bu durumu şu şekilde özetliyor: 'Bazı insanlar da 'seni seviyorum' diyor ama ne dediğini bilmiyor. Yani kelime, işlev görüyor.'

Bazı papağanlar hiç konuşmayabilir. Özellikle başka bir papağanla yaşayanlar, kendi türlerinin iletişim sistemini tercih edebilirler. Pepperberg'e göre, insanlara düşen görev sadece papağanları 'bizim dilimizi' öğrenmeye zorlamak değil, aynı zamanda onların iletişim sistemlerini anlamaya çalışmak olmalıdır.