Uykusuzluk ve Karbonhidrat İsteği: Yaz Depresyonu Belirtileri Olabilir

Yaz ayları, sıcak hava, tatil ve açık havada geçirilen zamanlar, genellikle mutluluk ve canlılık dönemi olarak kabul edilmektedir. Ancak, bazı kişiler için yaz mevsimi enerji düşüklüğü, huzursuzluk, uyku problemleri, iştah değişiklikleri ve genel bir iç sıkıntısı hissi gibi belirtilere neden olabilmektedir.

Yaz mevsimsel depresyonu özellikle aşırı sıcak, nem, uyku düzenindeki bozukluklar ve güneş ışığının beklenmedik etkileriyle tetiklenebilmektedir.

Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Özlem Balaban, depresyonun yaygın bir hastalık olduğunu ve mevsimsel depresyonun, depresyon hastalığının bir alt tipi olarak yaşandığını belirtmektedir.

Balaban, mevsimsel depresyonun, kişinin depresyon ataklarının belli mevsimlerde tekrarlama eğilimi göstermesiyle oluştuğunu söylemektedir. Şu an yaz aylarında olduğumuz için yaz dönemi depresyonu daha güncel olabilir ancak daha çok sonbahar ve kış aylarında tekrarlama özelliği göstermektedir. Kişinin bahar ve yaz aylarına doğru iyileşme sürecine girmesi beklenmektedir. Bazı hastalarda bu depresyon, sonbahar ve kış aylarında değil de, bahar ve yaz aylarında tekrarlama eğiliminde olabilmektedir. Bu daha nadir görülen bir durumdur. Bu durum, depresyona sebep olan faktörlerle ilgili olup, depresyona sebep olan faktörlerden biri de kişinin bedenindeki mevcut biyolojik ritmin bozulmasıyla ilgilidir.

İnsan vücudunun 24 saatlik bir ritmi, rutin döngüsü olduğunu ve bu ritmin bozulmasıyla kişinin depresyona girme ihtimalinin arttığını ifade eden Balaban, şunları eklemektedir:

Depresyon, kişinin her zamankinden çok daha çökkün, mutsuz, keyifsiz hissetmesi ve enerjisinde düşüklük olması halidir. Depresyon, hayattan zevk alamama, ilgi duyduğu etkinliklere karşı ilgisizlik, enerji azlığı, dikkat, konsantrasyon bozukluğu, uyku ve iştah değişiklikleri, yani kişinin hareketlerini yavaşlamış hissetmesi ya da yoğun suçluluk, değersizlik düşüncelerinin olmasıyla kendini gösteren bir hastalıktır. Mevsimsel depresyonda da mutlaka kişide keyifsizlik, mutsuzluk yani genel duygu halinin çökkünlüğe doğru kayması hali beklenmektedir. Ayrıca uykunun azalması, uyuyamama, mevsimsel depresyonda bir miktar daha fazladır. İştahın artması, kilo alma, özellikle karbonhidrat içerikli yiyeceklere karşı bir düşkünlük ya da fazla uyuma şeklinde durumlar görülebilmektedir.

Depresyonun aslında bir halk sağlığı sorunu olduğunu ve tedavi edilebilir olduğunu belirten Balaban, kişinin mutlaka psikiyatri uzmanına başvurması gerektiğini, çünkü bu bir hastalık olduğunu ve hastalıkların tanısını hekimlerin koyduğunu vurgulamaktadır. Bu durumun kişinin kendi kendine atlatabileceği, arkadaşlarla sohbet ederek ya da bir takım bitkisel çaylar içerek, kendisini motive ederek geçecek bir durum olmadığını, hastalıkların tedavisinin bilimin ışığında, tıpta aranması gerektiğini ifade etmektedir.

Depresyon tedavisinin, kişide görülen belirtilerin şiddetine göre değiştiğine dikkat çeken Balaban, hafif ve orta şiddetli vakalarda psikoterapi seçeneklerinin devreye girdiğini, orta, ağır ya da şiddetli düzeyde bir depresyon yaşandığında ise ilaç tedavisi uygulandığını belirtmektedir.

Balaban, depresyon tedavilerinin tüm dünyada paralellik gösterdiğini kaydederek, yurt dışında, Türkiye'de olmayan bir tedavi seçeneği olmadığını söyleyebileceğini belirtmektedir. Sağlık hizmeti açısından şanslı olunduğunu düşünmektedir. Mevsimsel depresyonun tedavisinde son yıllarda biraz daha kullanım sıklığı artan parlak ışık tedavisi bulunmaktadır. Özellikle Norveç, İsveç gibi daha kuzey ülkelerinde, daha çok kış mevsimi yaşanmaktadır. Oralar Türkiye gibi güneşli yani dört mevsim yaşayan ülkeler değildir. Özellikle mevsimsel depresyon tedavisinde, oralarda çok daha uzun parlak ışık tedavisi kullanılmaktadır. Parlak ışık tedavisi, özellikle mevsimsel depresyon tedavisinde etkililiği kanıtlanmış bir tedavi olarak bilinmektedir.

Psikiyatrinin tedavi anlamında başarılı bir branş olduğunu ifade eden Balaban, çok fazla tedavi seçeneği olduğunu belirtmektedir. Psikiyatrları bir terziye benzeterek, kişinin üzerine çok rahat dikebilecekleri elbiseleri olduğunu söylemektedir. Bu yüzden kendilerinde herhangi bir ruhsal rahatsızlık hissediyorlarsa, bir psikiyatri uzmanına başvurmalarını önermektedir.